A teraz trochę przyjrzyjmy się ofierze. Ofiara manipulacji to osoba, która – w wyniku długotrwałego oddziaływania manipulacyjnego – traci jasność poznawczą, właściwie nie wie, co się dzieje, co jest prawdą, co nie jest prawdą, gdzie jest jakikolwiek punkt odniesienia, podważa swoje własne odczucia, swoje własne interpretacje, podważa sygnały z ciała, przejmuje nadmierną odpowiedzialność za relację, w rezultacie jest bardzo przeciążona daną relacją, dostosowuje swoje zachowania kosztem siebie, kosztem swoich potrzeb, by utrzymać więź. I jest to bardziej stan, a nie cecha osobowości.

Co natomiast nie definiuje ofiary manipulacji? Nie jest to słabość charakteru. Nie jest to brak inteligencji. Nie jest to brak woli. I nie jest to współsprawstwo manipulacji. To efekt działania określonej dynamiki, a nie typ osoby. Pamiętajmy o tym, że takie ofiary manipulacji są tymi ofiarami nie dlatego, że są słabe, tylko dlatego, że są empatyczne, refleksyjne, skłonne do autorefleksji, przyzwyczajone do brania odpowiedzialności i przyzwyczajone do tego, że po prostu dzielą się swoimi zasobami z bliskimi ludźmi – one chcą dawać i liczą na wzajemność. Po prostu ufają ludziom. Ufają, że jeżeli będą z nimi dzielić się swoimi zasobami, to ci ludzie to odwzajemnią. I przecież tak naprawdę empatia, refleksyjność, skłonność do autorefleksji i branie odpowiedzialności to są zasoby, a nie słabości, prawda? Tylko kiedy za bardzo się zaangażujemy, za bardzo tymi zasobami chcemy się dzielić, to wtedy możemy stać się ofiarą manipulacji. A ofiarą manipulacji też możemy się stać wtedy, kiedy trafimy na osobę, która bez wzajemności chce z naszych zasobów korzystać.

No i można powiedzieć, że manipulacja wymaga podatności na tę manipulację, ale ona nie tworzy ofiary tak na stałe, prawda? To jest wejście w rolę ofiary. Bo podatność to jest brak granic i lęk przed utratą relacji. I to właśnie umożliwia manipulację. Manipulacja produkuje stan ofiary, czyli wprowadza ją w dezorientację, w spadek zaufania do siebie, w zależność. Dlatego mówienie, że ktoś jest ofiarą, bywa mylące i jest takim niesprawiedliwym przypinaniem etykiety do osoby. I myślę, że niesprawiedliwie jest też powiedzieć, że oni oboje są winni. Ponieważ manipulant krzywdzi innych, a ofiara krzywdzi tylko siebie. I na tym właśnie polega różnica między Różą a Mariuszem. Oboje boją się bliskości, mają jakieś schematy, które utrudniają budowanie bliskości, tylko że Róża nie skrzywdziłaby innej osoby, bo jest obdarzona dużym poziomem empatii, natomiast Mariusz za bardzo nie interesuje się tym, co czują inni, ponieważ nie ma też wglądu sam w siebie.

I teraz można by sobie zadać pytanie: jak to wszystko ma się do relacji z Mariuszem i Albertem? Położenie nacisku na manipulację i padanie ofiarą, wcielanie się w rolę ofiary tych manipulacji, porządkuje nam taką oś wyboru partnera i jasno pokazuje, dlaczego Róża czuje chemię z Mariuszem, a napięcie lub znudzenie z Albertem. I kim jest Mariusz w tej dynamice w takim razie? On reguluje bliskość przez wycofanie, niedopowiedzenia, unika odpowiedzialności, ale nie unika wpływu i to jest bardzo ciekawe zestawienie. Bo jeżeli my chcemy uniknąć odpowiedzialności za jakąś relację, to po prostu ją sobie odpuszczamy i nie wywieramy wpływu na drugiego człowieka, jeśli jesteśmy odpowiedzialni. Natomiast Mariusz wpływ pozostawia w swoich rękach, czyli wzbudza w niej na przykład pewne nadzieje, coś tam jej sugeruje, korzysta z tego wpływu i jednocześnie unika odpowiedzialności.

Myślę, że to jest ważne, żeby pamiętać o tym, czy wpływ idzie w parze z odpowiedzialnością, czy niekoniecznie. Pamiętajmy o tym, jeżeli mamy do przemyślenia sens jakiejś relacji i działań drugiej osoby wobec nas. Mariusz działa nawykowo, niekoniecznie świadomie, daje sprzeczne sygnały – bliskość oraz wycofanie. Dla Róży efekt jest taki, że jest zdezorientowana. Coraz bardziej angażuje się emocjonalnie, bo przecież musi się postarać. Przejmuje odpowiedzialność – o czym już kilka razy wspomniałam – za relację. Po prostu bierze na siebie większość odpowiedzialności, czy nawet całą odpowiedzialność, za relację. No i właśnie – wciela się w rolę ofiary. Jest to idealne środowisko dla manipulacji ze strony Mariusza.

Natomiast kim jest Albert w tej dynamice? Albert komunikuje wprost. Jest spójny w zachowaniu. Tutaj akurat wpływ idzie w parze z odpowiedzialnością. Reaguje na problemy rozmową, nie presją. Nie testuje granic, tylko je respektuje. Dla Róży efekt jest taki, że nie jest zdezorientowana, czyli nie ma tutaj adrenaliny. Wydawałoby się, że jest nudno. Jest zmuszona kontaktować się z własnymi potrzebami, ponieważ on potrzebuje od niej informacji na temat jej potrzeb. I tutaj słowo „potrzeba” trochę za dużo razy mi się przewinęło, ale… jest potrzebne. W takiej relacji z Albertem trzeba uruchomić odpowiedzialność zamiast cierpienia. Czyli Róża tutaj nie może być już ofiarą, bidulką taką, która chciałaby temu cierpieniu zaradzić. I to, na czym się koncentruje, to unikanie cierpienia. Ona musi być odpowiedzialna. Ona musi wziąć odpowiedzialność też za siebie – za to, co mówi, za to, co robi i za to, jakich decyzji dokonuje. A zatem Róża musi skonfrontować się z pytaniem: „czego ja tak naprawdę chcę?”. A jeśli jej się wydaje, że motyle w brzuchu, czyli jakiś niepokój i adrenalina, pokazują, czego ona tak naprawdę chce, to oczywiście Albert nie będzie atrakcyjny, a Mariusz będzie. Po prostu Róża w tym przypadku uzna, że jest to brak chemii.

I ważne jest – i to myślę też jest optymistyczne, żeby zaznaczyć, że nie jest tak, że Róża pasuje do Mariusza bardziej niż do Alberta. Ona po prostu jest przyzwyczajona do dynamiki, którą Mariusz uruchamia. Najprawdopodobniej przyzwyczajona przez całe swoje życie, począwszy od wczesnego dzieciństwa w relacji z rodzicami. Natomiast zupełnie nie jest przyzwyczajona do dynamiki, którą oferuje jej Albert. Jest to dla niej coś obcego, nieznanego. A wiadomo, że boimy się tego, co nieznane. Będzie w związku z tym czuła jakąś niechęć i też obrzydzenie, ale o tym obrzydzeniu to już trochę oddzielny temat. Mówiłam o tym w którymś z wcześniejszych odcinków. Konkluzja jest taka, że Mariusz oferuje relację opartą na napięciu, niejasności i manipulacji. Róża może swobodnie być ofiarą manipulacji, tak jak była ofiarą różnych niedojrzałych zachowań i też nieumiejętnego budowania bliskości przez rodziców w dzieciństwie – ona była ofiarą jako dziecko. I to samo dzieje się potem w relacji z Mariuszem. Natomiast Albert oczekuje jednak, że ona będzie dorosła, dojrzała, ogarnięta, ponieważ sam też to ma do zaoferowania w relacji z Różą. Oferuje on też relację opartą na jawności, jasności, odpowiedzialności i regulacji emocji – zarówno wzajemnej, jak też przez każdego z nich z osobna.