Wróćmy do tego oceniania partnera kontra oceniania jakości relacji. Jak to się ma do Róży, Mariusza i Alberta? Przybliżmy może najpierw ocenianie partnera. Róża sobie myśli: – Czy on jest wystarczający? I to jest taki tryb skupiony na jednostce – selekcyjny. Róża patrzy na Mariusza i Alberta, i skanuje: Czy jest atrakcyjny? Czy jest pewny siebie? Czy ma to coś? Czy jest chemia? Czy mnie chce? Albo: Jak bardzo muszę się postarać, żeby mnie chciał? Problem polega na tym, że ten tryb jest bardzo podatny na zniekształcenia. I właśnie relacja Róża -Mariusz tak naprawdę opiera się na mnóstwie zniekształceń. Zresztą już to powtarzałam wielokrotnie w tym podcaście, że im więcej o kimś myślisz, tym bardziej jest on zmyślony. I Mariusz jest zmyślony. W tym problem. Czyli on jest zbudowany ze zniekształceń. To jest jakaś karykatura. Nie wiem, czy to dobre słowo. Po prostu jakiś awatar bez realnego pokrycia. Róża dostaje na temat Mariusza ograniczone dane, a resztę dopowiada sobie sama.

I wracając do zniekształceń – tryb podatny na zniekształcenia, czyli takie ocenianie jednostki. Ponieważ aktywuje to coś w rodzaju systemu rankingowego. System rankingowy – czemu zresztą sprzyjają aplikacje randkowe. To też jest taki katalog z ludźmi, gdzie tworzymy sobie jakieś rankingi. Ten system rankingowy w głowie Róży działa pod wpływem niedostępności, czyli im trudniejszy do zdobycia, tym wyżej w rankingu. Tak jak ze wszystkim, prawda? To, co możemy mieć łatwo, jest tanie i nie doceniamy. To, co jest trudno dostępne, jest drogie i doceniamy. Tak jak kiedyś miałam odcinek o perfumach i wodzie z kranu. Tryb rankingowy wiąże się też z rywalizacją, czyli: „czy inne kobiety też go chcą?”. Jeżeli jest pożądany przez inne kobiety, a Mariusz właśnie jest, to oczywiście też bardzo mocno rośnie jego atrakcyjność w oczach Róży. Na te plasowania Mariusza w rankingu wpływ mają też własne deficyty, czyli: „czy ja wystarczam dla niego?”. Jeżeli jestem niewystarczająca, to w ogóle on gdzieś jeszcze szybuje do góry w tym rankingu. A jeśli wystarczam Albertowi, a myślę o sobie w dodatku źle, to jednak ten Albert jest taki trochę słaby. Muszę się postarać. Muszę się ulepszyć. Muszę zasłużyć, żeby mieć Mariusza. Na Alberta wcale nie trzeba zasłużyć, ani się starać. On po prostu jest dostępny. I oczywiście jak muszę się postarać, ulepszać, zasługiwać, to daje to Mariuszowi mnóstwo dodatkowych bonusów w rankingu. I tak naprawdę można by powiedzieć, że Róża nie ocenia realnej wartości tego Mariusza czy Alberta, tylko to, czy jest trudny do zdobycia.

I znowu się odwołam do perfum i kranówki. Tak naprawdę słodka woda jest podstawą naszego życia. Bez niej umrzemy w ciągu tygodnia. Perfumy nie są nikomu do niczego potrzebne – nie są konieczne, one są dodatkiem. One są czymś ekstra, miłym urozmaiceniem, luksusem, ale nie są konieczne. Nie są konieczne do tego, żeby przeżyć. Przynajmniej dla większości ludzi. Ale oczywiście za perfumy jesteśmy w stanie zapłacić więcej niż za wodę. Choć pewnie zależy, jaka by to była sytuacja. Ogólnie perfumy są droższe od wody. Tak samo jest z Mariuszem. On jest droższy niż Albert, bo jest wyżej od niego w rankingu, ponieważ w tych różnych kryteriach, o których wspominałam, wypada lepiej. Tylko że tak naprawdę te kryteria mają się nijak do możliwości, które daje nam relacja z nim i właśnie do jakości relacji, którą możemy z nim zbudować.

I teraz skoncentrujmy się na ocenianiu jakości relacji, czyli co się dzieje między nami. To jest taki tryb systemowy. Róża przestawia uwagę z tego, kim on jest, na to, co się dzieje, kiedy jesteśmy w kontakcie. Jak ja się czuję po spotkaniu? Czy jest ciągłość, czy jest chaos? Czy jest konsekwencja, czy jakiś rollercoaster? Czy komunikacja coś buduje, czy może niszczy tak naprawdę, rozstraja? I jeśli patrzeć w ten sposób, to nagle wyniki się odwracają, ponieważ z Mariuszem mamy wysoką intensywność relacji, niską stabilność relacji, dużą zmienność, czyli właśnie rollercoaster, o którym wspomniałam. Z Albertem natomiast mamy umiarkowaną intensywność, czyli jest tu raczej równowaga – nie ma jakichś wahnięć w dół i w górę, tylko taka konsekwencja. W rezultacie jest wysoka stabilność, przewidywalność i responsywność. I kluczowa różnica, czyli esencja tego wszystkiego. Ocenianie partnera jako człowieka polega na zadawaniu pytania: „czy on jest wystarczająco dobry, żeby mnie chciał/żebym ja go chciała?”. Albo: „czy on jest wystarczający i czy ja jestem wystarczająca?”. Natomiast ocenianie relacji polega na pytaniu: „czy to, co razem tworzymy, jest dla mnie dobre?”. I jeśli jesteście w jakiejś relacji z Mariuszem, a może w relacji z Albertem i chcecie tego Alberta być może pochopnie spławić, to zadajcie sobie pytanie nie o to, kim on jest, czy jest wystarczający i czy ja jestem wystarczająca, tylko zadajcie sobie pytanie, jaka jest jakość relacji, którą tworzymy i czy to, co możemy razem stworzyć albo właściwie to, co już razem tworzymy, jest dla mnie dobre, czy to mi daje spokój i siłę.

I teraz można by sobie zadać pytanie, dlaczego Róża tak bardzo wpada w ten pierwszy tryb, czyli ocenianie człowieka. Otóż to jest dla niej taki intuicyjny tryb. Ona jest tego nauczona. Jest do tego przyzwyczajona. Taka jest też narracja kulturowa, czyli: znajdź właściwego faceta, znajdź tego księcia z bajki, który przyjedzie na białym koniu i on oczywiście Ciebie wybierze, jak się postarasz i stuningujesz – jak Kopciuszek. I będziecie oczywiście żyli długo i szczęśliwie, bez żadnego wysiłku, nic nie robiąc w kierunku tego, żeby żyć długo i szczęśliwie. I to jest też sprzężone z lękowym stylem przywiązania albo może po prostu jakimś tam stylem przywiązania podszytym lękiem, bo ja o tym mówiłam, że jednak są style przywiązania podszyte lękiem – są różne, ale przeplatają się nawzajem. I właśnie przy tych stylach podszytych lękiem uwaga jest skierowana na monitorowanie drugiej osoby i szukanie sygnałów odrzucenia lub aprobaty. Czyli on staje w centrum układu. On jest najważniejszy, a ja obserwuję bacznie jego reakcję. I właściwie to nie dążę do tego, żeby w tej relacji było dobrze, tylko dążę do jego aprobaty i do tego, żeby on mnie chciał, zapominając przy okazji o sobie, o swoich potrzebach i unieważniając te swoje potrzeby.

A co się stanie, kiedy Róża przejdzie w tryb relacyjny, czyli w tryb, w którym będzie się koncentrowała bardziej na jakości relacji, którą tworzy z Albertem lub Mariuszem? Otóż jej tolerancja na chaos spadnie, bo to, co wcześniej było emocjonujące, zaczyna być męczące. Ona to widzi, że to jest męczące, destabilizujące, nieopłacalne psychicznie po prostu. Już ma tego dosyć. I widzi, że to nie przynosi żadnych rezultatów. Rośnie znaczenie takich mikrodoświadczeń, czyli nie to, kim on jest, tylko to, czy odzwania, czy jest spójny, czy słucha, czy kontakt z nim mnie reguluje, czy może rozregulowuje. I z tych różnych pojedynczych zdarzeń, które każde z osobna Róża widzi, zaczyna też tworzyć konstelację i to jej daje obraz tego, jaką rolę Mariusz czy tam Albert odgrywa w jej życiu. Mikrodoświadczenia, mikrowydarzenia wykorzystuje do tego, żeby zbudować ogólny obraz. Wtedy też znika magia potencjału, bo Mariusz przestaje być kimś, kto mógłby być wspaniały „gdyby”, ponieważ Róża teraz zadaje sobie pytanie nie o to, kim on mógłby być, tylko o to, co między nami jest teraz, dziś. Nie liczy się przeszłość. Nie liczy się jakaś potencjalna przyszłość. Najważniejsze jest tylko „tu i teraz”. Jeżeli „tu i teraz” nie działa, to raczej nie ma co budować wielkiej nadziei na przyszłość, bo to jest bardzo pochopne.