Zauważcie, że my często jesteśmy wręcz wytresowani. Myślę, że „wytresowani” to jest adekwatne słowo. Wytresowani do tego, żeby negować swoje emocje, deprecjonować i podważać je – podważać ich sens. Dyskutujemy z emocjami. Prawda? Pozwalamy też innym ludziom, żeby kwestionowali to, co czujemy. I w dodatku wydaje nam się to kwestionowanie wiarygodne. Jeżeli ktoś nam mówi: „przesadzasz, nie powinnaś tak się czuć, za bardzo się zdenerwowałaś” – to my bardzo często idziemy w to, co ta osoba uważa, że powinniśmy czuć, zamiast po prostu (po prostu, bo to jest najprostsza opcja) zapytać siebie: „dlaczego ja w ogóle tak czuję?”. Oczywiście nie jestem zwolenniczką tego, żeby tak ślepo podążać za emocjami i jak jestem wściekła, to zrobić rozpierduchę gdziekolwiek bym nie poszła. Natomiast uważam, że zawsze warto gadać ze sobą i dostrzegać każdą emocję, która gdzieś tam nam się pojawi w polu widzenia. Nie ignorować ich, tylko dostrzegać i zadawać sobie pytania: „co ja czuję?”, „dlaczego tak czuję?”, „co ja myślę, że tak czuję?”, „jakie znaczenie dla mnie miała ta sytuacja?”, „z jakiej sytuacji te emocje wynikały?” i „jak ja tę sytuację zinterpretowałam, że tak czuję?”. I z tymi swoimi interpretacjami sytuacji już sobie możemy dyskutować. Dokładnie na tym polega poznawczo-behawioralne podejście do psychoterapii, według którego pracuję. I uważam, że to jest świetna metoda – takie połączenie siły zarówno umysłu, naszej inteligencji, takiego bazowania na faktach, też dyskutowania z tymi faktami i połączenie naszej emocjonalnej strony. I tutaj nie możemy mówić o przewadze któregokolwiek z tych aspektów. Natomiast wychowani jesteśmy tak, żeby ignorować emocje. A myślę, że wynika to z tego, że absolutnie większość z nas była zazwyczaj w dzieciństwie otoczona dorosłymi ludźmi, którym ciężko było znosić emocje innych i ciężko wtedy było też znosić emocje dzieci – płacz dziecka, złość dziecka, krzyk dziecka. To było to, co zasługiwało na potępienie. Można było dostać karę za złość. A w najgorszym wypadku karę w postaci bycia odrzuconym – i to jeszcze na wiele dni.

I teraz przeskoczmy do dorosłości. Róża dociera pod tego toi toia, o czym było w odcinku 37. I ona tam ma różne myśli na temat Mariusza. Być może już była na terapii. Może przestudiowała różne książki na temat bliskich relacji. Wie, co myśleć na temat bliskich relacji – co jest okej, a co nie jest okej. Ale problem w tym, że nadal ma za mały wgląd w siebie i nie dostrzega, jak bardzo to przesiadywanie tam jest dla niej krzywdzące. Ona ma w dodatku jakieś przekonania na temat tego, jak się powinna czuć, jak się nie powinna czuć i że nawet jak się tak czuje, to przecież on się zmieni i w pewnym momencie przestanie się tak czuć. Ona myśli, zamiast czuć. Prawda? Niedostatecznie, moim zdaniem, dostrzega zarówno swoje emocje, jak i sygnały z ciała, co do tego, co znaczy dla niej ta sytuacja i na ile ta sytuacja jest dla niej destrukcyjna. W ogóle to jest bardzo ciekawe, że my jesteśmy w stanie znosić takie sączące się nieprzyjemne emocje – taki permanentny stres w relacji, która nam np. generuje mnóstwo niepewności – i jesteśmy w stanie to zamieść pod dywan i jakoś uzasadnić, że to jest okej tak się czuć albo w ogóle próbować nie widzieć tych emocji, tłumić je, a one i tak zawsze będą (nie możemy sobie zadecydować, co będziemy czuli). Więc to jakoś jesteśmy w stanie przełknąć, że się tak permanentnie czuję źle i nie widzieć też, jak nasze zdrowie się pogarsza, i psychiczne, i fizyczne być może, jeżeli to się ciągnie latami.

Natomiast z wielką lekkością wielu z nas unika wyzwań, bo byłoby to za bardzo stresujące. Czyli takiego dużego stresu, wynikającego z naszego wyboru, chcemy uniknąć. Natomiast permanentnego, sączącego się stresu z relacji często nie unikamy i tkwimy w tym latami. Zazwyczaj lęk jakiś ból czy dyskomfort, związany z takim chwilowym wyzwaniem, jest bardziej spektakularny i bardziej wyrazisty, więc pewnie też dlatego te emocje jakoś bardziej dostrzegamy. A uniknięcie wyzwania daje natychmiastową ulgę. I tu zarówno te niekomfortowe, nieprzyjemne emocje, związane z wyzwaniem, są wyraziste – jak uniknięcie i ulga z tego wynikająca też jest bardziej wyrazista. Natomiast jeśli chodzi o taki długotrwały, sączący się stres w toksycznej relacji, to tutaj już nie mamy takiej wyrazistości, więc to łatwiej jest zamieść pod dywan i udawać, że tego nie ma. Mało tego, jeszcze w dodatku nie mamy za bardzo takiego rozwiązania natychmiastowego, które by spowodowało ulgę… Nie, mamy, przepraszam, takie rozwiązanie i niektórzy to stosują. Można po prostu „zghostować” człowieka. Oczywiście w cudzysłowie jest to rozwiązanie – nie uważam, że to jest rozwiązanie. W każdym razie tutaj ten dyskomfort jest rozłożony w czasie, więc jakoś go akceptujemy. I nasz mózg nie liczy sumy cierpienia. Weźcie to pod uwagę. On sam ze sobą tego nie przegada. Żeby zsumować wszystkie cierpienia, raczej zauważa to, co jest intensywne w jednym momencie. Czyli jak czujesz niepokój stale na 20 proc. przez trzy lata, to będzie to mniej zauważalne, niż kiedy czujesz niepokój w jednym momencie natężony na 90 procent.

Ważne jest też to, że różne przekonania podtrzymują w nas taką akceptację, dlatego że źle się czujemy w relacji, a mianowicie przekonania takie, że miłość wymaga poświęcenia, nie odchodzi się przy pierwszym kryzysie, że należy naprawiać zawsze, że w ogóle najlepiej się nie odchodzi. Niektórzy nigdy nie odchodzą. Choćby nie wiadomo co ta druga osoba zrobiła, trzeba być lojalnym, miłość zniesie wszystko, może on się zmieni, że może miłość moja go zmieni. I to jest taka racjonalizacja tego, że się źle czujemy. Czyli nie tylko unikam lęku przed nieznanym tak naprawdę, przed ewentualną zmianą, to jeszcze daję sobie racjonalne powody, żeby źle się czuć. Szukam racjonalnych powodów, które uzasadniają moje złe samopoczucie w danej relacji. I to jest właśnie ten centralny problem, że my za dużo myślimy, a za mało czujemy. To znaczy czujemy zawsze właściwie tyle samo, tylko że za mało dostrzegamy te emocje. Nam się wydaje, że jak się zagłębimy w emocje, to zwariujemy, stracimy kontrolę, odlecimy gdzieś, ale to tak nie działa. Właśnie tracimy kontrolę nad emocjami, gdy je tłumimy konsekwentnie, próbujemy zamieść pod dywan i nie dostrzegamy.

Radzenie sobie z utratą kontroli nad emocjami polega tak naprawdę na profilaktyce, czyli na skrupulatnym wglądzie, uważności na siebie i wyłapywaniu tych nieprzyjemnych emocji, szukaniu w nich informacji, co też takiego one mi pokazują i rozwiązywaniu problemów, które te emocje nam pokazują, że mamy. I jeśli sobie na bieżąco reaguję, gdy moje emocje nie są jakoś tam spektakularnie natężone, to daję sobie szansę na to, że nie utracę kontroli nad emocjami, bo one po prostu są rozładowywane. Ten zbiornik emocjonalny jest jakby rozładowywany na bieżąco. Natomiast jeżeli zamiatam i tłumię, to zbieram emocje. Nie dość, że nie rozwiązuję problemów, więc te same problemy nadal będą w moim życiu się pojawiać, powtarzać w kółko, co jeszcze z każdej sytuacji wynikają kolejne emocje, więc zbieram te emocje, zbieram nierozwiązane problemy i to jest właśnie doskonała droga do tego, żeby utracić kontrolę nad swoim życiem i też właściwie utracić kontrolę nad relacją, tak jak jest to w relacji Róża – Mariusz. Ona nie ma nad tą relacją właściwie żadnej kontroli. Ona tak płynie po prostu z prądem, gdzie tam te fale ją rzucą.