Przechodząc do tematu rodziny i psychoterapii, myślę, że najłatwiej, jak zwykle w tym podcaście, będzie to wytłumaczyć, ujmując temat nieco metaforycznie. Wyobraźcie sobie zatem, że jest sobie rodzina, w której jest taki zwyczaj, że jak ktoś się zdenerwuje, to rzuca talerzami lub innymi przedmiotami w pozostałych członków rodziny. I to nie jest tak, że jedna osoba w ten sposób funkcjonuje, tylko rodzice. Członkowie, którzy dają przykład, którzy są kluczowymi osobami w rodzinie, bo bez nich ona by nie zaistniała. Więc rodzice rzucają talerzami w innych w sytuacjach stresowych. I to czasem trafia w pozostałych członków rodziny, czasem nie trafia. Czasem rani, czasem się odbija, tylko uderzając kogoś bez zranienia. Różne są konsekwencje, natomiast główną konsekwencją jest to, że stale należy być czujnym, bo nie wiadomo, kiedy oberwie się tym talerzem. Trzeba się ćwiczyć w robieniu uników. I dzieci, nabywając stopniowo świadomość, że to nie jest normalne, że tak się ludzie zachowują w domu – albo po prostu szukając takiej drogi do spokoju – próbują czasem przekonywać rodziców, że to nie jest dobre. Próbują zmienić schematy, według których funkcjonują rodzice i może też już rodzeństwo. Czyli wyobraźmy sobie np. Różę z naszego podcastu.

Jest sobie Róża. Róża chciałaby, żeby relacje w jej rodzinie się zmieniły i żeby były takie bardziej bezpieczne i spokojne, żeby różni członkowie rodziny nauczyli się radzić ze swoimi emocjami, ze złością, nauczyli się rozmawiać, komunikować asertywnie, czyli z szacunkiem do siebie i innych. Ona bardzo by chciała zmodyfikować ten system rodzinny według tego, jak sobie wyobraża, że powinno to wyglądać. I pewnie my, czyli ja i Ty, osoba słuchająca tego odcinka, zgodzimy się, że rzeczywiście tak lepiej by było dla tej rodziny, gdyby oni przestali tymi talerzami w siebie nawzajem rzucać. Problem jednak polega na tym, że nie jesteśmy w stanie zmienić innych ludzi. I jeżeli oni mają w zwyczaju rzucać talerzami i nie mają zamiaru nic z tym robić, to nie masz wpływu na tego człowieka. Jeśli zagraża sobie lub innym, to możesz oczywiście zadzwonić na 112. I to jest jedyne słuszne rozwiązanie w takiej sytuacji, jeżeli ktoś zagraża sobie lub innym. Ale powiedzmy, że to jest takie rzucanie talerzami w tej rodzinie, gdzie jedna osoba nie celuje w drugą, tylko w jakiś mebel, i ten talerz może się odbić i kogoś trafić albo może się po prostu rozbić o ten mebel. Podejrzewam, że jakby zadzwonić na 112 i powiedzieć, że ktoś tam w rodzinie tłucze talerze, to pewnie by nie było żadnej interwencji. O, można to jeszcze inaczej ująć. Może być tak, że te talerze w nikogo nie trafiają, ale sam dźwięk sprawia, że jesteś w napięciu, lęku, niepokoju. Zastanawiasz się, co się wydarzy dalej. Róża, jako dorosła osoba, może tak gadać i gadać i próbować zmodyfikować system rodzinny. Ona już przeprowadziła mnóstwo rozmów i nigdy z żadnej nic nie wynikło. Jej rodzice odwracają kota ogonem. Nie chcą słuchać tego, co ona mówi. Uważają, że ma jakieś fanaberie, jest roszczeniowa, gada głupoty itd. Albo jeszcze może się obrażają na nią.

I co może zrobić Róża? Można powiedzieć, że to tłuczenie talerzy jest bardzo dużym stresorem życiowym dla niej. Można powiedzieć jednocześnie, że jest dla niej toksyczne – źle na nią wpływa, sprawia, że źle śpi, ma napięte mięśnie, np. zgrzyta zębami, ze stresu ma bóle głowy, jakieś problemy np. z układem pokarmowym. Tutaj można by dużo wymieniać, jakie są konsekwencje takiego życia w ciągłym napięciu, czyli w takiej czujności, bo zaraz ktoś może stłuc talerz jeden po drugim i będzie generował nie wiadomo kiedy kończący się hałas, łomot i czasami jeszcze zagrożenie. Róża, jako dziecko, nie miała wyboru – musiała w tym uczestniczyć. Na początku wydawało jej się, że tak właśnie jest normalnie, że tak ma wyglądać życie rodzinne, ale jak zaczęła potem już w dorosłości przyglądać się temu, jak funkcjonują rodziny, czytać książki, poszła na swoją terapię, dowiedziała się, że to nie jest okej. I zaczęła tę terapię.

I teraz tak… co ta terapia może zrobić z funkcją Róży, którą ona pełni w tym systemie, z miejscem, które właściwie zajmuje w tym systemie rodzinnym? Bo ona jest taką osobą, która wali głową w ścianę. Próbuje zmodyfikować, nic to nie daje, z tego wynika jeszcze więcej konfliktów. Czyli ona właściwie się bije i z systemem rodzinnym, i sama ze sobą. Więc jeżeli coś przez lata nie przynosi nam rezultatu, próbowaliśmy już mnóstwo razy i nigdy to nam nie przyniosło rezultatu, to jak wszyscy wiemy, to jest szaleństwo kontynuować tę metodę i oczekiwać innych rozwiązań. Psychoterapia jest po to, żeby pomóc jej skutecznie poradzić sobie z tym problemem. A co będzie skuteczne? Jeżeli ktoś łamie nasze granice, jakoś tam mocno zaburza nasz spokój, naszą równowagę i my zakomunikujemy, że nie chcemy tego, że chcielibyśmy inaczej, ale ta osoba w ogóle nie reaguje na te komunikaty, nie słyszy, nie chce słyszeć, neguje je, a potem znowu komunikujemy i znowu nie ma żadnej pozytywnej reakcji w stylu „okej, rozumiem Cię, postaram się zmienić”, to jedyna możliwość, jaka nam zostaje, to się odsunąć. Ale nie musi to być koniecznie takie odsunięcie się w stylu, że zrywam kontakt, nie odzywaj się do mnie, trzaskam drzwiami, zrywam kontakt jeszcze w dodatku na zawsze. Nie. Wystarczy się odsunąć poza zasięg tych talerzy. Czyli prawdopodobnie najlepiej by było, żeby dorosła Róża stworzyła swój własny dom w innym budynku, niż mieszkają rodzice. Tak, żeby nie słyszeć dźwięku tłuczonych talerzy.

I zobaczcie, co wtedy się dzieje. Ona eliminuje ze swego życia główny stresor. Eliminuje powód, dla którego musi funkcjonować cały czas w takiej czujności. Daje sobie możliwość do tego, żeby odpocząć, odetchnąć, spać spokojnie. Zdejmuje też z siebie obowiązek walki z tymi rodzicami i próbowania wprowadzania zmian w systemie rodzinnym – usiłowania zmieniania rodziców. Albo inaczej mówiąc, akceptuje, że oni tacy są. Może nie akceptuje samego rozwalania talerzy. Natomiast akceptuje, że oni tacy są i że nie chcą tego zmienić, że robią rzeczy, z którymi ona się nie zgadza, że robią sobie to w swoim domu dla siebie samych. Dorosła Róża ma taką przewagę nad małą dziewczynką, którą była w przeszłości, że teraz ma wybór. Jako małe dziecko musiała w tym uczestniczyć i musiała sobie z tym jakoś radzić, będąc w środku wydarzeń, czyli wśród odgłosów tłuczonych talerzy. Natomiast jako dorosła osoba może wybrać, czy zostaje, czy tworzy sobie inny dom na swoich zasadach, gdzie talerze nie będą tłuczone. I też taki dom, w którym nie będzie słyszała odgłosu tłuczonych talerzy – tłuczonych przez swoją rodzinę pochodzenia.