W 220. odcinku tego podcastu rozmawialiśmy trochę o tym, że u Róży czekanie nie jest tylko zachowaniem, ale jest częścią jej tożsamości. Bo to był odcinek o tym, że czekanie może być częścią naszej tożsamości i czekanie na kogoś niedostępnego emocjonalnie może być też taką naszą strefą komfortu, która tak naprawdę na dłuższą metę powoduje cierpienie, ale trudno jest nam się z tej strefy wydostać, bo to wyjście wydaje się być jeszcze trudniejsze niż pozostawanie tam. I Róża przez długi czas żyje w zawieszeniu. Czeka na Mariusza – na jego decyzję, na jego gotowość, na moment, w którym wreszcie on ją wybierze. I kiedy coś trwa wystarczająco długo, przestaje być tylko sytuacją, w której jesteśmy, a zaczyna nam mówić o tym, kim jesteśmy. Róża zatem wie o sobie, że potrafi czekać, że jest cierpliwa, że nie naciska, że rozumie, daje drugiej osobie przestrzeń, wierzy, że warto wytrwać, kocha mimo wszystko. I w rezultacie też wierzy, że ona tak z założenia nie zasługuje na miłość, tylko musi podjąć pewne działania i się postarać, żeby na nią zasłużyć. Ale, uwaga, to nie wynika wcale z jej relacji z Mariuszem. Ona w tę relację już weszła właściwie z tą tożsamością osoby, z którą coś tam jest niby „nie halo”, ale jak się postara, to może zasłuży. Ona tę tożsamość zbudowała już jako dziecko. Jeżeli my bardzo wierzymy, że właśnie tacy jesteśmy, to nawet nie ma szans, żebyśmy próbowali tworzyć inne relacje. I to jest pewnie też odpowiedź dla wielu osób na pytanie: dlaczego ja zawsze trafiam źle?

Kolejne pytanie już takie bardziej świadome: dlaczego zawsze źle wybieram? Bo my nie trafiamy przecież na ślepo w tych partnerów, tylko w jakiś sposób ich wybieramy. Więc wybieram kogoś, kto będzie pasował do tego, jak ja widzę siebie, do tego, jak ja widzę, kim jestem. I jeżeli ona o sobie myśli: nie zasługuję, jestem niewystarczająca, ale być może kiedyś zasłużę i kiedyś będę wystarczająca, to znaczy, że różne ważne rzeczy w jej życiu są odłożone na kiedyś tam, czyli taka relacja z Mariuszem bardzo do tego pasuje. Bo on kiedyś tam w przyszłości może i miałby uczestniczyć w jej życiu – być po prostu – ale teraz go nie ma i nie było w przeszłości. Czyli Róża jest osobą, której życie miałoby się odbywać w przyszłości. Takie dobre życie, bo teraz ona po prostu zasługuje. Próbuje zasługiwać. I zauważcie, że jakby sobie zadała pytanie: jeśli nie jestem już tą kobietą, która musi zasługiwać, nie jestem już tą kobietą, która musi czekać, to kim ja jestem? Kim w ogóle jestem? I to jest moment, w którym ludzie trafiają na terapię – kiedy zaczynają wątpić w swoją dotychczasową tożsamość i doświadczenia oraz argumenty za nią przemawiające. Ale nie mają jeszcze odpowiedzi na to, kim są. I w sumie można tak powiedzieć, że psychoterapia służy temu, żeby trochę bardziej zdefiniować siebie albo żeby przynajmniej dostać narzędzia do tego definiowania, do odkrywania siebie, do poznawania siebie, do doświadczania siebie i takiej uważności na siebie.

Kiedyś był taki odcinek podcastu „Pokój w głowie” pt. „Przepraszam, pomyliłam Pana z kimś innym…”. A zauważcie, że my możemy mylić kogoś z kimś innym, bo my sami siebie mylimy z kimś innym. Wydaje mi się, że jestem kimś, kim wcale nie jestem. Jeżeli wydaje mi się, że ja jestem tą, która czeka, a potem się okazuje, że w sumie dowody na potwierdzenie tego, że ja muszę czekać, są wątpliwe, to zrodzi się w mojej głowie oczywiście pytanie, kim w ogóle jestem. Bo przecież nie tą, którą mi się wydawało, że jestem. W relacji z ważnymi osobami dziecko stopniowo buduje takie dwa główne rodzaje przekonań. Obraz siebie, czyli: „czy jestem kimś, kogo można kochać?”, „czy moje potrzeby są ważne?”, „czy zasługuję na uwagę?”, „czy jestem za dużo, za trudna, niewystarczająca, czy może jestem okej, adekwatna?”, „Czy mogę liczyć na innych?”.
I dziecko buduje sobie też obraz innych, czyli: „czy ludzie są dostępni?”, „czy można im ufać?”, „czy bliskość jest bezpieczna?”, „czy kiedy czegoś potrzebuję, ktoś przyjdzie, ktoś mnie wesprze?”, „czy jeśli pokaże siebie naprawdę, druga osoba zostanie, druga osoba to zaakceptuje?”. I my, odpowiadając sobie na te pytania, stopniowo budujemy swoją tożsamość w relacjach. I zobaczcie, że lękowy styl przywiązania to jest takie przyklejanie tożsamości do relacji. Bo tutaj ta tożsamość jest budowana głównie w odpowiedziach na pytania: „czy on/ona mnie chce?”, „czy nadal mnie kocha?”, „czy jestem dla niego wystarczająco dobra?”. I wtedy część poczucia własnej wartości może zostać uzależniona od odpowiedzi drugiej osoby. Wtedy „kim jestem?” zaczyna być bardzo blisko związane z „kim jestem dla kogoś?”. Osoby z lękowym stylem przywiązania mylą pytanie „kim jestem?” z pytaniem „kim jestem dla kogoś?”. Wydaje im się, że to jest jedno i to samo – że ja jestem tylko wtedy, kiedy jestem dla kogoś, że ktoś definiuje to, kim ja jestem. Bliska osoba definiuje, kim ja jestem, i to może prowadzić do takiego zatracenia własnych potrzeb, zainteresowań, granic, planów na rzecz utrzymania więzi, bo przecież bez tej więzi będę nikim. I na tym też polega centralizacja mężczyzn w głowach kobiet, że mam wartość – jestem kimś – tylko wtedy, kiedy u mego boku jest jakiś facet, bo bez niego jestem nikim, jestem niewartościowa, jestem nieważna, zasługuję na wykluczenie.

A teraz, dla porównania, unikający styl przywiązania. Tutaj tożsamość jest zbudowana wokół tego, że jestem samowystarczalny, nie potrzebuję nikogo, poradzę sobie sam, bliskość mnie ogranicza, muszę liczyć tylko na siebie. To również jest sposób organizowania siebie, tyle że przez minimalizowanie własnej potrzeby zależności i bliskości. W rezultacie osoba unikająca może autentycznie doświadczać niezależności jako bardzo ważnego elementu tego, kim jest. A próba wejścia w większą zależność może nie tylko wywołać lęk, ale wręcz poczucie, że to już nie jestem ja. Czyli osoba z lękowym stylem przywiązania buduje tożsamość na bazie relacji z drugą osobą, a osoba z unikowym stylem przywiązania traci tożsamość w bliskiej relacji z drugą osobą. A jak traci tożsamość, to traci grunt pod nogami i oczywiście ma ochotę jak najszybciej stamtąd zwiać, żeby odzyskać siebie. Albo innymi słowy – osoba z lękowym stylem przywiązania dopiero zaczyna znajdować jakieś tam odpowiedzi na pytanie „kim jestem?”, kiedy wchodzi w bliską relację, natomiast osoba z unikowym stylem przywiązania wie, kim jest, kiedy nie jest w bliskiej relacji, a kiedy zaczyna w tę relację wchodzić, zaczyna wątpić w te wszystkie swoje informacje na temat tego, kim jest. Przestaje wiedzieć, kim jest.
I teraz, dla kontrastu, bezpieczny styl przywiązania, czyli jestem sobą, ale też mogę być blisko Ciebie i nadal być sobą, bo ja wiem, kim jestem i bez relacji, i w relacji. I wiem, że jestem cały czas tą samą osobą i wiem jak to zakomunikować w dobry sposób, z szacunkiem, i potrafię także uszanować człowieka, którym jesteś Ty. Zobaczcie, o ile więcej luzu tutaj jest, prawda? Jeżeli my nie uzależniamy tożsamości od obecności lub nieobecności innych ludzi. Bo my jesteśmy jednak istotami społecznymi – z natury każdy z nas potrzebuje jakichś ludzi mieć wokół siebie, bliżej lub dalej. Natomiast nasza tożsamość nie może być budowana wyłącznie w relacjach z innymi albo tylko poza tymi relacjami.