Na początku terapii ustalamy cele z psychoterapeutą, czyli ustawiamy sobie drogowskazy, w jakim kierunku dążymy. I dobrze by było, żeby te cele były sformułowane tak, żeby można było potem zweryfikować, czy ja już tam jestem, czy nie jestem. Tylko ważne jest to, że my prawdopodobnie w czasie terapii – szczególnie terapii np. poznawczo-behawioralnej, która nie trwa latami, tylko raczej jest to kilka miesięcy – pewnie jakoś tam perfekcyjnie nie dotrzemy, nie zrealizujemy tych celów. Nie wyjdziemy z takiej psychoterapii jako perfekcyjna osoba. Natomiast ważne jest, żeby uruchomić machinę, żebyście mieli po takiej terapii poczucie sprawczości – żebyście wiedzieli, co robić i jak dążyć do tego celu. Część celów – wiadomo, jeżeli chodzi o takie cele np. zmniejszyć ilość napadów paniki, czyli takie cele, które wiążą się z jakąś diagnozą, z zaburzeniami, które mamy zdiagnozowane – tutaj możemy nawet zmierzyć. I to rzeczywiście może zostać w trakcie terapii zrealizowane konkretnie i możemy to zmierzyć, czy zostało zrealizowane. Natomiast jeśli moim celem jest zmienić przekonania na swój temat – z tego, że jestem gorsza, na jakieś dobre i konstruktywne, czyli podnieść samoocenę i nauczyć się radzić ze złością – to tego tak jakoś super nie zmierzymy. Ale i tak warto sobie te wszystkie cele spisać. Spisujemy sobie na początku terapii. I sobie sami też zanotujcie koniecznie, a nie tylko gadajcie o tym z terapeutą, żebyście wiedzieli, jak w ogóle wygląda stopień realizacji. I teraz, jak mamy cel – np. nauczyć się radzić ze złością – to potem w różnych sytuacjach, które Wam się przytrafiają, które przegadujecie podczas tej terapii, wiecie, czy macie narzędzia i jak funkcjonujecie w sytuacjach, które Was złoszczą. Nawet jeśli nie jest perfekcyjnie, to Wy macie wiedzieć, co robić w tej sytuacji i jakich narzędzi użyć. A jak się czujecie totalnie bezradni i nie macie poczucia, że cokolwiek się zmieniło, to pewnie ten cel nie został zrealizowany. Wy macie z tej terapii wyjść z poczuciem, że to jest w miarę ogarnięte przeze mnie, wiem, co robić, wiem, w jakim kierunku iść.

I te cele właśnie ustalamy sobie na początku i jeżeli macie jakiekolwiek wątpliwości, to zawsze warto o wszystko pytać tego terapeutę. Dokąd my zmierzamy? Jaki jest dalszy plan działania? Czym się teraz będziemy zajmować? Mam poczucie, że tutaj nic się nie wydarzyło. Co planujemy? Czy możemy coś zmienić? I terapia kończy się wtedy, kiedy mamy właśnie cele zrealizowane, uruchomioną machinę Waszego działania w danych obszarach, które były celami, i kiedy czujecie, że radzicie sobie w danym obszarze. Czyli „nauczyć się radzić ze złością”, to kiedy czujesz, że masz narzędzia do tego, żeby sobie radzić ze złością, to znaczy, że ten cel został zrealizowany. Jeżeli masz jeszcze jakieś inne cele na terapię, to pracujesz sobie być może dalej, a jeżeli to był Twój jedyny cel, to pewnie już czas na koniec terapii. Oczywiście te cele muszą być realistyczne. Nie możemy sobie założyć, że moim celem jest się nie złościć, bo to nie jest możliwe do zrealizowania. Albo nie bać się. Nie czuć lęku. To nie może być cel terapii. Radzenie sobie z lękiem, jakieś poczucie wpływu na to, jaki jest poziom mojego lęku, radzenie sobie ze złością, narzędzia do tego, żeby sobie radzić z tymi emocjami – to myślę, że jest okej na cel terapii. Celem terapii też ma być to, co jesteśmy w stanie zrealizować w ramach terapii, czyli nie kupić sobie dom albo znaleźć partnera. Bo my przecież nie będziemy chodzić z terapeutą po jakichś różnych miejscach albo przeglądać Tindera, wybierać i chodzić na randki. Tylko na terapię ustalamy sobie cele takie, które są stricte związane z nami i z naszym samopoczuciem psychicznym. Podsumowując: jeśli masz wątpliwości, nie wiesz, co myśleć, nie wiesz, czy proces zmierza ku końcowi, czy nie zmierza, po prostu zapytaj swojego terapeutę. Po to jest też psychoterapia, żeby zaufać temu psychoterapeucie, ale zawsze warto pytać, kiedy mamy wątpliwości.

Zacznijmy od tego, skąd wziął się pomysł na to, że mężczyzna płaci. Otóż pewnie wszystkim wiadomo, że kobiety – jeszcze właściwie do niedawna – nie miały zbyt wielu praw i były jakby własnością mężczyzn. Najpierw były własnością swego ojca, a potem były własnością swego męża. Były tak jakby sprzedawane jednemu przez drugiego. Kobiety nie miały praw wyborczych, nie miały praw majątkowych, nie mogły pracować, nie mogły mieć kont bankowych. Więc facet był od pieniędzy. Był sztywny podział na to, kto zarabiał i dysponował pieniędzmi w domu i na to, kto ogarniał dom i całą resztę. Po prostu inaczej za bardzo się nie dało, bo tak było skonstruowane prawo. Kobieta była finansowo zależna od mężczyzny, więc tutaj wydaje się być adekwatnym, że mężczyzna płaci. Skoro to jest jego sztywno narzucona społecznie rola, to właściwie musi. Prawda? My, ludzie, przez wiele lat, my byliśmy wciśnięci sztywno w patriarchalne zasady, gdzie wszyscy coś tam musieli. Kobieta za to musiała urodzić dzieci i musiała uprawiać seks, bo miała obowiązek małżeński. Mężczyzna też. Na początku XX wieku zaczęło się randkowanie na mieście. Wcześniej raczej nie było restauracji, kin. Pojawiło się to na początku XX wieku. Najpierw te pierwsze spotkania odbywały się po prostu w domach rodzinnych. Kawaler odwiedzał pannę i tam się z nią zapoznawał, czyli właściwie to jej rodzice płacili za tą wizytkę. Natomiast potem przeniosło się to na miejskie ulice i różne inne miejscówki, gdzie oczywiście kapitalistycznie trzeba było za wszystko zapłacić, żeby z tego skorzystać. Na początku XX wieku kobiety nadal, ogólnie rzecz biorąc, zarabiały mniej niż mężczyźni, o ile w ogóle zarabiały. Nadal miały mniejsze prawa, więc tutaj nadal adekwatnym do tych czasów – w dodatku kapitalistycznych i patriarchalnych czasów – był wymóg, że to mężczyzna musi zapłacić, ponieważ typowo mężczyzna miał większe zdolności finansowe.

Co w takim razie kobieta wnosiła na tę pierwszą randkę na mieście na początku XX wieku? Otóż ona wnosiła swój wygląd, czyli tak naprawdę przynosiła tam swoje ciało. Miała wyglądać, pachnieć, zachwycać. Nadal on przynosił pieniądze, ona przynosiła swoje ciało, tak jak to było wcześniej. Tylko że wcześniej zasada raczej nie dotyczyła pierwszego spotkania, tylko całego małżeństwa. Natomiast tutaj już mamy tę zasadę wdrażaną od pierwszej randki. I ja oczywiście – pewnie już wiecie z tego podcastu – nie znoszę patriarchatu. Uważam, że on wymusza na ludziach robienie różnych rzeczy, których wcale nie chcą. Wciska sztucznie w rolę i nie pozwala być sobą. I dokładnie tak jest z tym „muszę”, że ktoś musi zapłacić, ktoś musi wyglądać. Tylko myślę, że problem jest w tym, że kobiety bardzo aktywnie uwalniają się – albo przynajmniej próbują się uwalniać – od tego obowiązku ofiarowywania komuś swego wyglądu. A już tym bardziej ofiarowywania komuś swego ciała, jednocześnie oczekując nadal od facetów, że będą płacić na randkach. Czyli my kobiety nie chcemy być wciśnięte w sztywne, patriarchalne zasady. Chcemy się uwolnić od tego, co nam patriarchat nakazuje, czyli przymusowego rodzenia dzieci, przymusowego ogarniania domu jako gospodyni, niepracowania, nieposiadania własnych pieniędzy i bycia uległą. Natomiast od mężczyzny oczekujemy, że on nadal patriarchalnie będzie wnosił pieniądze do tej relacji i pokaże to już przy pierwszym spotkaniu. Trochę niesprawiedliwe, moim zdaniem. Bo partnerstwa nie buduje się na tym, że ktoś coś musi.

Ale to nie jest ostatnie moje słowo. Ja na razie mówię o wątku patriarchalnym. To nie jest koniec tematu płacenia na pierwszej randce, bo ugryziemy to potem jeszcze od innej strony. Więc patriarchalnie raczej dążyłabym do partnerstwa. I to już od samego początku – od pierwszego spotkania. Jeżeli chcemy partnerskiego związku, to chciejmy partnerstwa również na każdym spotkaniu, które nam się przytrafia. Wiadomo, że można ratować np. finansowo drugą osobę, kiedy ona wpadnie w tarapaty. Ale tak, że jedna osoba z założenia ma wnosić finansowo więcej niż druga, bo jest płci męskiej, jest przecież podtrzymywaniem patriarchatu. Wtedy by wynikało, że kobieta musi urodzić dzieci i musi jeszcze inne rzeczy. Czyli ten tradycyjny, patriarchalny podział to by była taka subskrypcja wykupywana przez mężczyznę na ciało kobiety. Na pierwszym spotkaniu on wykupywał próbny czas – powiedzmy próbny miesiąc subskrypcji. Sprawdzał, co dostanie w zamian. I małżeństwo już było taką stałą umową subskrypcyjną, gdzie ona w dodatku ofiarowywała mu swoje ciało na wyłączność. I ta umowa była też bardzo niesprawiedliwa, bo w razie czego on dawał pieniądze, więc pieniądze są odnawialne, a ciało ma się tylko jedno. Można zostawić te pieniądze, które nawet już się dało, zwiać i sobie odtworzyć je, natomiast ciała jednak nie zostawimy, jak chcemy się ulotnić z danej relacji, bo jest ona przykładowo niebezpieczna czy zagrażająca. Musimy z ciałem uciec, co już jest trochę trudniejsze. To daje trochę mniej możliwości. Mało tego, na rynku matrymonialnym – co jest kolejną kapitalistyczną nazwą, bo myślę, że tutaj mamy bardzo dużo elementów patriarchatu zbudowanych przez kapitalizm – kobieta, która uciekła z takiej umowy subskrypcyjnej, czyli małżeńskiej, i zabrała swoje ciało, można powiedzieć (ja bym tego nie powiedziała oczywiście) jest zużyta. Tak mówią faceci, tacy skrajnie patriarchalni, że kobieta jest zużyta, jej ciało jest zużyte. Zobaczcie, jakiego my języka używamy. Takie określenia, jak: posiadł ją, wziął ją – czyli właśnie zasubskrybował. Idąc tym tropem, ja bym nie chciała być przez nikogo subskrybowana, więc myślę, że oczekiwanie jakichś przejawów chęci subskrypcji na pierwszej randce jest jednocześnie – być może gdzieś tam w tle głowy – oczekiwaniem, że zostanę zasubskrybowana.

Ten odcinek zacznę od przeczytania wiadomości, którą dostałam od jednej z Was.
„Wybrał dziewczynę 16 lat młodszą od siebie. Najlepsze, że zawsze tak mówił, że to zrobi, bo on się musi wyszaleć, by potem wziąć młodszą, co mu dzieci urodzi. Tak zrobił. I okej, bo nie był aż tak ważny dla mnie. Mój wieloletni toksyk między związkami. Ale jednego nie rozumiem. Nie wiem, na co liczył. Wysyłał mi swoje zdjęcia z dziećmi, pisał różne rzeczy, ale nigdy nie interesowało go, co u mnie. Znaczy, pytał. Ja odpisywałam i kontakt się urywał. Boże, jaka ja niemądra byłam. On tak sobie teren zaznaczał, żebym go chwaliła i żeby miał wyjście awaryjne. Na szczęście, w porę poblokowałam kontakty wszędzie, gdzie to możliwe. Koniec, kropka, pozamiatane. Ale uwaga, nie mógł tak. To przez moich znajomych zadawał pytanie, co u mnie, bo wiedział, że mi powtórzą. Po co taki człowiek zawraca gitarę? To nie były próby przyjaźni – to dosłownie nękanie”.

I teraz jeszcze chwilę pisałyśmy o blokowaniu osób i jest druga część tej wiadomości.
„Kiedyś, jakieś 16-17 lat temu, pewna obca osoba mi to doradziła. Nie wiem, jak mnie przekonała, bo byłam dużo młodsza i zaślepiona. Trochę nie wierzyłam w siebie. I jak pierwszy raz zastosowałam tę metodę odcięcia, to poczułam sprawczość. Wiem, że to działa. Jeśli widzę, że relacja, nawet ta koleżeńska, próbuje mną kierować i nie widzi w tym problemu, to sukcesywnie się odłączam. Dla mnie relacja, w której ktoś próbuje mnie kontrolować, nagabywać czy cokolwiek innego, niezgodnego z moim światopoglądem, to ja dziękuję za taką znajomość. I to nie jest kwestia, że mam humor, to sobie kogoś odpuszczę. Nie, po prostu widzę, że ktoś nie jest uczciwym człowiekiem i tyle”.

Tak jak wspomniałam wcześniej, czasem są takie sytuacje, kiedy lepiej dla naszego własnego zdrowia jest kogoś zablokować. Natomiast problem w tym, że Róża często ma taki problem, że stara się być cholernie lojalna i nie blokuje. Nie blokuje, nawet kiedy ta druga osoba jest przemocowa, stosuje przemoc psychiczną, być może nawet fizyczną – to są już naprawdę skrajne przypadki – kiedy ta druga osoba nie szanuje jej granic, kiedy ta druga osoba po prostu ni z gruchy, ni z pietruchy, pojawia się w jej życiu, a na co dzień jest zupełnie nieobecna i nie można na nią liczyć. Natomiast ni z gruchy, ni z pietruchy, pojawia się w jej życiu, wysrywa się po prostu na środku salonu i ucieka. Tak można powiedzieć. Brzydko to brzmi, ale w ten sposób to wygląda. Ktoś się pojawia, wywala swoje emocje, wywala jakąś krytykę, swoje wątpliwości. Jeszcze może Ci mówić, że: jesteś beznadziejna, jesteś do niczego, to Twoja wina, cokolwiek zrobiłaś czy czegokolwiek nie zrobiłaś, coś z Tobą nie halo. Albo może emocje związane ze sobą samym, czyli „nie chce mi się żyć”, „wkrótce się zabiję” i szantażuje nas emocjonalnie. To jest bardzo trudna sytuacja.

Oczywiście, że jeżeli widzimy jakieś zagrożenie, to należy zadzwonić na nr 112. Natomiast cała reszta sytuacji, czyli takie wywalanie emocji, które się nie kończy i nie da się postawić granic tej osobie, bo ona zupełnie nie widzi granic i nie słucha, co się do niej mówi, a może nawet, jak słyszy, to zapomina po trzech minutach albo po trzech dniach, to tak naprawdę wtedy rzeczywiście w takiej relacji nie mamy żadnej sprawczości. I wychodzi na to, że lojalność ponad wszystko, to jest lojalność ponad jakąkolwiek sprawczość w relacji. My jesteśmy tak lojalni, że nie przeszkadza nam brak sprawczości w relacji. I tutaj osoba, której wiadomość przeczytałam, powiedziała, że chciała po prostu odzyskać sprawczość. I tak samo się dzieje z ghostującymi ludźmi. Oni nie stawiają granic. Odgrywają jakieś role i żeby odzyskać sprawczość, to po prostu znikają. Tylko że to nie jest tak, że Wy im krzywdę robicie. Oni sami sobie robią krzywdę, bo nie mówią, nie komunikują, udają kogoś innego, niż są. W związku z tym każda relacja będzie dla nich przytłaczająca. Zarządzają swoim wizerunkiem. Prezentują swoje idealne „ja”. Wchodzą w relacje, pokazują się od takiej perfekcyjnej, ich zdaniem, strony, co oczywiście odbiera im poczucie sprawczości, bo oni są wtedy dla Was – dla tej drugiej strony – dopasowani, wspaniałomyślni, są tacy niby empatyczni, ale po tym, żeby odzyskać sprawczość i siebie samego uratować, to ten człowiek musi się odciąć. Tylko że on nie ma problemu z „lojalnością ponad wszystko”. Tak naprawdę to tutaj jest przegięcie w drugą stronę. Nie liczy się zupełnie z uczuciami tej drugiej osoby, od której się odcina i jakby nic nie wyjaśnia. Nawet nie próbuje tych granic stawiać. Po prostu nagle znika.

Natomiast osoba, która została wychowana w takim duchu, że „lojalność ponad wszystko”, to być może jest osoba z rodziny alkoholowej, z rodziny przemocowej, z rodziny, w której nie szanowano granic, z rodziny, której problemy miały zostać wewnątrz, w której nie można było rozmawiać z innymi ludźmi, w której nie można było opowiadać tego na zewnątrz, co się wydarzyło w domu. Czasami nie wolno było opowiadać jakichś drastycznych rzeczy, a czasami nie można było opowiadać zwyczajnych historii. Może nie można było powiedzieć, że się źle czuję, że jest mi smutno. Nie można było powiedzieć, że potrzebuję wsparcia, że nie radzę sobie z czymś. A przede wszystkim nie można było powiedzieć, że w tym domu czuję się niezbyt bezpiecznie. I właśnie na tym polegała lojalność w tamtym wydaniu. Nie czujesz się bezpiecznie w domu, ale ponieważ jesteś taką lojalną dziewczynką, to pokazuj się ludziom z uśmiechem na twarzy i udawaj, że wszystko jest super. Nikt nie może się dowiedzieć, bo „co ludzie pomyślą?”.

Wtedy też nie masz żadnej sprawczości. Czujesz się okropnie, ale nie masz prawa nic z tym zrobić, ponieważ lojalność jest ważniejsza. I w najgorszym wypadku jest to lojalność wobec alkoholików, wobec przemocowców. W każdym obszarze można przesadzić. W każdym obszarze jest skrajność i jakaś druga skrajność. I jest środek, który jest pewnie taki optymalny, dobry, jest okej. Natomiast jeżeli popadamy w skrajności, to możemy za to też zapłacić cenę. Czyli jeżeli jesteśmy nadmiernie lojalni, bo tak nas np. wyszkolono w dzieciństwie, to w rezultacie może być tak, że jesteśmy lojalni wobec czyjejś destrukcji, wobec czyjejś nieuczciwości, wobec czyjejś przemocy, wobec czyjegoś alkoholizmu czy jakiegoś innego działania na szkodę siebie lub innych. Jeżeli jesteśmy lojalni wobec ludzi, którzy sami mają ogromne problemy ze sobą, to my tak naprawdę nie jesteśmy lojalni wobec tych ludzi, tylko wobec ich chorób, wobec ich destrukcji. Oddajemy swoją sprawczość, aby zachować lojalność wobec czyjejś destrukcji.

Ja sobie tak myślę, że gdyby to tak racjonalnie i na chłodno przeanalizować już z punktu widzenia dorosłej osoby, to można by powiedzieć, moim zdaniem, że być może, stawiając granice przemocowcowi, alkoholikowi i nawet odcinając się od niego, jesteś nielojalna wobec jego choroby, a może jesteś lojalna wobec niego jako człowieka. Odcinając się, pokazujesz, że Ty nie chcesz w tym więcej uczestniczyć. Nie bierzesz w tym udziału. Nie wspierasz tego alkoholizmu. Nie wspierasz tej przemocy. I nie bierzesz na siebie konsekwencji jego nieradzenia sobie, bo nie jesteś workiem treningowym czy jakąś studnią bez dna, która wchłonie cały bajzel emocjonalny, który ta osoba generuje. I może dla niektórych ludzi to będzie taki sygnał, żeby wreszcie się ogarnąć, bo ona się odcięła. „Kurde, coś jest nie tak”. I to odcięcie się przywróci Ci sprawczość w relacji – wreszcie, być może nawet po raz pierwszy. A w dodatku będziesz być może właśnie lojalna wobec tego człowieka – takiego, jaki on gdzieś tam może jest wrażliwy w środku – ale nie będziesz lojalna wobec jego destrukcji, wobec wszystkiego złego, co on robi.

Zwróciłyście kiedyś uwagę, że my nie pozwalamy normalnie funkcjonować naszemu brzuchowi? Już bardzo dawno odeszłyśmy od noszenia gorsetów, a jednak nadal je nosimy, tylko w innej formie – w takiej zawoalowanej, nowoczesnej. Często ten gorset jest nawet tylko mentalny, w naszej głowie. On fizycznie nie istnieje. Chociaż myślę, że fizycznie też bardzo ściskamy swoje brzuchy. Bo chociażby klasyczne dżinsy – one świetnie leżą i są dosyć luźne, jak się stoi, ale jak już się usiądzie, to ściskają brzuch, wręcz utrudniając normalną pracę przepony, ruchy żeber przy oddechu i, wiadomo, wszystkie funkcje trawienne. A to przecież są tylko dwie rzeczy – oddech i trawienie – spośród mnóstwa innych, które dzieją się w naszym brzuchu. Tak jak wspomniałam wcześniej, odbywa się tam przecież produkcja serotoniny chociażby. A ten brzuch musi być w dobrej formie, żeby wszystko w nim funkcjonowało, jak należy. Tam jest przecież tak dużo naszych organów. I zakładając sobie taki gorset mentalny – w stylu: muszę wciągać brzuch – albo gorset wynikający z napięcia, które z kolei wynika ze stresu, z pędu, z pośpiechu, z presji, albo gorset fizyczny w postaci za ciasnych ubrań, ograniczamy normalne funkcjonowanie naszym organom wewnętrznym, tak jakbyśmy każdy z tych organów ściskali. Ściskam sobie żołądek, ściskam trzustkę, ściskam wątrobę, ściskam przeponę, ściskam jelita, które są tak długie i na każdym odcinku je ściskam. Szczerze mówiąc, teraz w XXI wieku, kiedy mamy dostęp do USG i różnych technik, które pozwalają nam zajrzeć do tego brzucha bezinwazyjnie, to nie zdziwiłabym się, gdyby ktoś wpadł wkrótce na pomysł operacyjnego ściskania wewnętrznych organów, żeby ogólnie zmniejszyć brzuch. A może już to istnieje, tylko o tym nie wiem. Otwieramy Twój brzuch albo jakoś mało inwazyjnie ingerujemy w jego wewnętrzne elementy i ściskamy. Ściskamy żołądek, ściskamy jelita, żeby one nie mogły wyjść poza taki rozmiar, który będzie kolidował z płaskością brzucha.

I dlaczego ja – w podcaście psychologicznym, psychoedukacyjnym – w ogóle gadam o brzuchu? Otóż brzuch to jest nasz taki emocjonalny sygnalista. My bardzo dużo o sobie możemy dowiedzieć się, wczuwając się w to, co się dzieje w naszym brzuchu. Pierwsza rzecz, taka podstawowa, to napięcie. Ja sama na przykład bardzo mocno czuję napięcie w brzuchu. Jak żyję w zbytnim pośpiechu, to widzę, że ten brzuch jest spięty i aż tak lekko mnie boli od napięcia. I wtedy najlepsze, co mogę zrobić, to się zatrzymać i napić herbaty. I stawiam sobie też ciepły kubek na brzuchu, co mu pozwala się rozluźnić. Zastanów się, zanim przejdziemy dalej, sprawdź, co w tej chwili robi Twój brzuch. Jak on się ma? Czy jest luźny, czy wciągnięty? Czy oddychasz i on się porusza, czy może jest zblokowany i oddychasz tylko klatką piersiową? Kobiecy brzuch przestał być częścią ciała. On stał się takim śmietnikiem, bym powiedziała, na cudze opinie, na cudze oczekiwania.

I może od tego zacznijmy – od gorsetu z cudzych opinii. Możemy tutaj wyróżnić warstwy. Warstwa pierwsza: jak powinnam się czuć emocjonalnie? Wiemy bardzo dużo, każda z nas została wytresowana co do tego, jak należy czuć. I inaczej mówiąc, że należy być grzeczną dziewczynką, czyli nie złościć się, nie tupać nogami, nie stawiać granic, ulegać, uśmiechać się, być uroczą, uroczo reagować, gdy ktoś przekracza nasze granice. Masz być opanowana, wyrozumiała, nie robić scen, nie złościć się, nie przeżywać za bardzo. Co dzieje się w brzuchu? Złość, lęk i sprzeciw, których nie pozwalamy sobie głośno wyrazić, lądują przecież w jelitach, ale też w mięśniach brzucha tak naprawdę. Zamiast wykrzyczeć granicę, połykamy ją. Ona zostaje w brzuchu. Brzuch się zaciska i próbuje strawić to, co jest dla nas niestrawne. Kolejna warstwa naszego gorsetu z cudzych opinii: jak brzuch powinien wyglądać? Wiadomo, że ma być płaski, ma być twardy, ma być niewidoczny. Ma być idealny, niewystający, niezależnie od etapu cyklu, od zmęczenia, od tego, co zjadłaś, że w ogóle zjadłaś. On właściwie to ma wyglądać całą dobę tak, jakbyś nic nie zjadła. Niezależnie od wieku, od tego, czy masz dzieci, czy nie masz dzieci, urodzonych przez Ciebie, wydobytych z Twojego brzucha, i w ogóle jaki czas temu wydobyto te dzieci. Bo wiadomo, według różnych takich opinii społecznych, należy wracać szybko do formy po porodzie i się nie zapuszczać. A co się wtedy dzieje w brzuchu? Fizycznie nakładamy na niego gorset napięcia, napinamy mięśnie. Już nie wynika to tym razem z pędu, pośpiechu, a z tego, jak ten brzuch powinien wyglądać, z opinii właśnie innych. Więc też i naszych własnych co do tego jak ten brzuch powinien wyglądać. Nakładamy taki gorset, wciągamy pępek – on ma być przecież blisko kręgosłupa – napinamy mięśnie, odcinamy oddech i traktujemy brzuch jak estetyczną porażkę albo sukces, a nie jak żywy, pracujący organ. Przecież jak coś żyje, to nie wygląda jak posąg. A my chcemy, żeby nasz brzuch był posągiem.

Kolejna warstwa: opinie, wpływające na nasz brzuch, dotyczące tego, co powinnam jeść i w jakich ilościach. Czyli diety, zasady, taka sałatka z cudzych opinii, obsesyjne liczenie kalorii – „nie jedz tłustego, jedz chude”. Co jest dobre, a co złe – dla wszystkich, a niekoniecznie dla Ciebie – jakieś uniwersalne zasady, wyrzuty sumienia po każdym posiłku. W rezultacie, zamiast wczuć się w sygnały z Twego ciała – tak jak dzieci, przy rozszerzaniu diety metodą BLW, kiedy same decydują o tym, co wybiorą sobie z talerza, podanego przez rodzica, i w jakiej ilości, na bazie sygnałów ze swego ciała – to Ty nie wybierasz na bazie sygnałów ze swego ciała, tylko wybierasz na bazie jakichś opinii. Wybierasz na bazie dostarczonych Ci informacji z zewnątrz, zamiast wsłuchać się w siebie. I co się wtedy dzieje w brzuchu? Zamiast słuchać właśnie sygnałów głodu i sytości, karmimy się tymi instrukcjami z zewnątrz, przestajemy czuć, na co naprawdę mamy ochotę i co jest dla nas dobre, co sprawia, że dobrze się czuję po posiłku – tuż po posiłku, ale też np. 10 godzin po nim. Bo w brzuchu mieści się już tylko wstyd i kontrola.

Właśnie na platformie Herohero dostałam od Magdy taki oto list.

„Cześć, Kasiu. Bardzo Ci dziękuję za to, co robisz i za każdy mały pokój w mojej głowie, który robisz swoimi odcinkami. Czy byłaby szansa, żebyś nagrała kiedyś odcinek dla samotnych mam? Mam 36 lat i 10-letniego syna z Mariuszem. Jak możesz się domyślić, wychowuję syna praktycznie sama od ośmiu lat. Nie jest to łatwe, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę, jak wygląda co-parenting – czyli współrodzicielstwo – z Mariuszem. Jednak wciąż jest to łatwiejsze niż związek z Mariuszem i wychowywanie dziecka z wiecznie obrażonym lub obrażającym mnie Mariuszem. W każdym razie, nie był to jedyny Mariusz w moim życiu. Tak naprawdę Mariuszów było wielu. Teraz jestem po terapii. Poukładałam sobie nawet życie. Mam dobrą pracę, mieszkanie, samochód, spokój w życiu. Nie mogę powiedzieć, że w moim życiu nic się nie dzieje. Oj, nie. Syn z ADHD, szkoła, zajęcia pozalekcyjne, choroby, jego pasje i tylko 24 godziny dziennie. Ale jestem spokojna, bo wiem, że sama dam sobie radę. Stałam się dla siebie bezpieczną przystanią. Jestem niezależna i samodzielna. Nauczyłam się tego dopiero niedawno. Ale jestem też Różą – Zosią Samosią, która umie już prosić o pomoc rodzinę i przyjaciół, ale nie faceta. Chciałabym kogoś poznać, jednak nie wiem, jak to zrobić, żeby nie narobić dziecku w życiu zamieszania. Niestety wprowadziłam już do życia mojego syna jednego partnera, który okazał się Mariuszem-toksyną. Po kilku latach zakończyłam ten związek i teraz nie chcę, aby syn wiedział, że zaczynam randkować. Ale jak to zrobić? Wiem, że jestem bardzo wartościowym człowiekiem, ciekawym, ambitnym, wesołym, empatycznym. W tym samym momencie mam do zaoferowania bardzo dużo i zarazem bardzo niewiele. No bo jak to poukładać? Na dzień dobry powiedzieć nowo poznanemu mężczyźnie, że mam dziecko, którego nie chcę mu przedstawiać przynajmniej przez pierwsze półtora roku? Że mam czas bez dziecka cztery dni w miesiącu, w tym dwie noce? Że wakacje bywają awaryjne, bo tata Mariusz czasami syna nie odbiera na czas? Że boję się kolejnego niewypalonego związku, więc nie zamieszkamy razem, póki syn nie dorośnie? Że kino owszem, ale z tygodniowym planowaniem, bo muszę załatwić opiekę i w sumie to nie jakoś bardzo chętnie, bo opiekunka bierze 50 zł za godzinę? Że nie będzie mnie stać na wspólne wakacje, bo muszę synowi opłacić kolonie i inne rzeczy, a dla mnie niewiele wystarcza? Na pewno nie tyle, żebym mogła polecieć sobie ze spokojną głową za granicę. Dodatkowo, moje ciało po ciąży jest zniszczone. Mam olbrzymie rozstępy na brzuchu i piersiach. Wszystko z wiekiem zaczyna mi wisieć. Chciałabym się spotykać z kimś w swoim wieku, ale nie wyobrażam sobie rozebrać się przed mężczyzną, który nie wie jak wygląda ciało kobiety po ciąży. A taki normalny Albert raczej nie miał okazji, bo tego nigdzie się nie pokazuje. Dodatkowo, samotne matki są społecznie chyba na najniższej pozycji. Faceci w sieci ciągle piszą o tym, że cudzego dziecka nie chcą wychowywać, że samotne matki szukają sponsora albo frajera, który teraz będzie wychowywać dziecko innego faceta, który się zabawił i odszedł. To cytaty z internetu, nie moje pomysły. Nie wiem w sumie, co myślą inni mężczyźni, ale na aplikacjach randkowych, mimo że jestem naprawdę ładną kobietą, mój wiek plus dziecko na pokładzie minimalizuje szanse na normalną randkę do minimum. W swoich podcastach mówisz, żeby zacząć chodzić, poznawać ludzi, robić rzeczy, ale ja nie bardzo mam czas – albo pracuję, albo zajmuję się synem. Pozostały czas spalam na regenerację, gotowanie, sprzątanie i czasami fajnie jest się wyspać. Nie mam pomysłu, gdzie mogłabym kogoś poznać, skoro pracuję w domu i rzadko gdzieś wychodzę sama. Wiem, że trochę długi ten list, ale mam wrażenie, że samotne matki są tematem bardzo rzadko poruszanym, usuniętym z dyskusji publicznej. Jakby założono na nas tabu. Jeśli kobieta jest z okrutnikiem, to sama jest sobie winna, że nie odejdzie. A jak odejdzie, to sama jest sobie winna, że odeszła. No i jeszcze do tego latawica z niej, bo przecież jest naoczny dowód na to, że nie jest dziewicą. A ja nie dość, że jestem sama mamą, to jeszcze robię się starą babą. Jak żyć? Całuję serdecznie. Czas z Twoimi podcastami daje mi prawdziwe wytchnienie i prawdziwy spokój w głowie. Jesteś bardzo mądrą kobietą i inspiracją dla wielu z nas. Sprawdzone info. Magda”.

Najpierw przyjrzyjmy się temu, kim jest Róża. O niej powstało już tyle odcinków tego podcastu. Ale róża to jest kwiat, który można przyciąć, można wstawić do wazonu, pięknie wygląda, niby ma kolce, ale właściwie to te kolce też można poucinać. Ona sama tymi kolcami nie operuje, prawda? Jeżeli uważamy albo je usuniemy, to problem z głowy. Tak naprawdę otoczenie róży raczej dyktuje to, co z nią się stanie. Ona nie ma żadnej sprawczości w sobie. Róża jest ładna, piękna, grzeczna, dopasowana. Można ją przestawić w tym wazonie z kąta w kąt. Można zrobić z nią, co się zechce. Można ją wykorzystać do swoich celów jako ozdobę. Można ją postawić w wazonie pod tym toi toiem, w którym siedzi Mariusz i tak zostawić, żeby tam uschła. Problem w tym, że Róża naprawdę taka nie jest. Ona po prostu została wciśnięta w tę formę, a wewnątrz ma mnóstwo uczuć, ale też złości tak naprawdę, że jej życie wygląda tak, jak wygląda – że ona jest tą różą, ona jest ozdobą, ona jest kimś, kto się zawsze dopasowuje. Jest bardzo często traktowana wręcz przedmiotowo i nie ma żadnej sprawczości – otoczenie nie daje jej też prawa do sprawczości. I to się wiąże z ogromną złością, zresztą tłumioną latami, która w rezultacie bardzo często obraca się przeciwko Róży. Być może macie już przesłuchany 169. odcinek podcastu „Pokój w głowie”, który był takim przełomowym dla Róży, ponieważ ona tam uwolniła swoją dzikość w sercu. I to jest właśnie taka transformacja. Te emocje zostały z niej wydobyte i wreszcie, wreszcie pierwszy raz, przyznała sobie prawo do jakiejś sprawczości. Posłuchajcie sobie tego odcinka, bo myślę, że on się łączy tak naprawdę z treścią tego, co dzisiaj chcę powiedzieć.

Ale wracając do tematu starych bab i tego, czego my się boimy. Zobaczcie, że Róża jest Różą dopóki się boi zostać starą babą. Dopóki się boi tego całego straszenia – nie zachowuj się jak stara baba, nie gadaj jak stara baba, nie ubieraj się jak stara baba – dopóty wpycha ją to w różne ograniczenia i sprawia, że kobieta jest bardziej ozdobą niż sprawczym człowiekiem. Lęk przed byciem starą babą odbiera nam sprawczość. Jeśli zbyt długo z naszej sprawczości nie korzystamy, to wzbiera w nas ogromna złość, z którą jakoś sobie musimy radzić. Najczęściej najpierw ją tłumimy – póki dajemy radę – co oczywiście obraca się przeciwko nam, bo stłumione emocje generują mnóstwo problemów w naszym ciele. To jest taki permanentny stres, który wpływa oczywiście na funkcjonowanie naszych hormonów, a hormony z kolei wpływają na całe ciało. No i zobaczcie, potem pojawia się postać starej baby, bo Róża, która zaczyna uwalniać swoją złość, narzeka, czepia się, wkurza się, okazuje złość tam, gdzie wcześniej jej nie okazywała. Jej otoczenie mówi: zachowujesz się jak stara baba, zmieniłaś się na gorsze, nie powinnaś tak mówić.

Można powiedzieć, że stara baba rodzi się w oporze. Ona jest tą, która uwalnia się ze schematu uległości Róży, więc bywa głośna, bywa szorstka, czasem zrzędliwa, bardzo bezpośrednia. Jej stawianie granic jest jeszcze reaktywne. Musi głośno krzyknąć, żeby upewnić się, że świat ją słyszy. To etap, w którym zrzuca się z pleców oczekiwania innych, co dla otoczenia oczywiście bywa szokujące. Tym bardziej że Róża, póki przebywa w środowisku, w którym przebywała dotychczas, gdzie wszystkim pasowało to, że ona właśnie jest tą różą w wazonie, którą można sobie przestawiać, to oni na pewno nie będą zadowoleni. Prawda? Ludzie, którzy ją przestawiali z miejsca na miejsce, nie będą zadowoleni z tego, że ona zaczęła wykorzystywać swoją sprawczość, szukać tej sprawczości i stawiać jakieś granice. I jest to właściwie niemal pewne, że nikt jej nie powie: super, że w końcu zadbałaś o swój dobrostan, super, że w końcu uczysz się asertywności, super, że wydobyłaś swoją złość, my to rozumiemy, już od dawna wiedzieliśmy, że taką drogę powinnaś przejść, żeby w końcu być sobą. Nikt jej tego nie powie. Wszyscy, którymi ona jest otoczona, powiedzą, że robi źle. Bo my mamy w swoim otoczeniu takich ludzi, którzy pasują do nas w jakiejś tam aktualnej wersji, a niekoniecznie pasują do tego, kim jesteśmy w środku.

Dlatego – według wielu historii i nawet memów internetowych – ludzie po terapii bardzo mocno weryfikują relacje i się okazuje, że tylko cząstka osób, które są w ich otoczeniu, zostaje, a z większością drogi się rozchodzą. Bo rozchodzą się drogi z tymi ludźmi, którzy być może nie chcą nas takich, jakimi jesteśmy naprawdę, do których my nie pasujemy – do których pasujemy tylko w tej uległej wersji. I to jest naturalne. Im bardziej wydobywam siebie z siebie, tym bardziej wyraźnie widać, jaka jestem i tym bardziej można zweryfikować, kto inny do mnie pasuje, a kto nie pasuje. I jedni ludzie nie będą pasować. To nie jest tak, że my stajemy się jakimiś odludkami, tylko po prostu nowe, inne osoby mogą się okazać bardziej dopasowane niż ci ludzie, którzy dotychczas byli w życiu Róży i przestawiali ją z miejsca na miejsce w wazonie. I stara baba właśnie jest tą postacią, która kopnęła toi toia w odcinku o dzikości w sercu. To już nie była ta pierwsza Róża, prawda? Róża w wazoniku nikogo nie kopie. Ona musiała wydobyć z siebie złość, żeby przywalić.

Dobra, to ponawiam pytanie. Co by się stało ze światem, gdyby kobiety przestały się bać zostać starą babą? Chyba najpierw odzyskałyby czas. I to jest taka najbardziej mierzalna rzecz. Strach przed byciem starą babą to jest praca na pełen etat, tylko niepłatna. Liczenie zmarszczek, zabiegów, kalorii, lat i ukrywanie jednocześnie. Koncentrowanie się na tym i ukrywanie. Koncentrowanie się na zmarszczkach, na kaloriach, na swoich latach i ukrywanie swoich zmarszczek, tego wyliczania kalorii być może. Albo problemu z tym, że może jem więcej, niż mi się wydaje, że powinnam, więc ukryję część swego ciała, żeby nie było widać efektu. Prawda? I ukrywanie swego wieku. Gdyby puścić tę walkę i to ukrywanie, to nagle w środku życia każdej kobiety robi się luka czasowa. Godziny w tygodniu, czasami setki złotych czy może nawet tysiące w roku i cała energia poznawcza, która szła na walkę z czasem, zostałaby uwolniona. I co z tym te kobiety mogłyby zrobić?

Część by po prostu odpoczęła. Część by się zaczęła nudzić i w rezultacie pewnie robić rzeczy dziwne, trudne, nieopłacalne, takie jak: czytanie książek dla rozrywki, pielęgnacja ogrodu, zakładanie firmy, a może zaangażowałyby się w politykę. Miałyby po prostu dużo uwolnionych zasobów i paliwa takiego na wykorzystanie w innych obszarach niż walka z czasem. I padłby jeden z największych biznesów na świecie, czyli anti-aging. Anti-aging to nie jest krem, tylko lęk w słoiczku. Można tak powiedzieć, co nie? To jest lęk w słoiczku. To wszystko opiera się na lęku. Jest to rynek wart globalnie miliardy dolarów, zbudowany w całości na obietnicy. A mianowicie takiej obietnicy, że nawet jeśli jeszcze nie jesteś tą starą babą, to zaraz nią będziesz, więc kup to i kup tamto. A może jesteś już starą babą, ale niech nikt się o tym nie dowie, więc kup to i kup tamto. Gdyby ten lęk zniknął, to połowa rynku anti-aging by się zwinęła z dnia na dzień. Zostałyby rzeczy, które ludzie robią dla przyjemności, dla zdrowia, bo lubią. Zniknęłyby natomiast te rzeczy, które kobiety robią z powodu paniki. To by zrewolucjonizowało gospodarki. Choć pewnie na chwilę, bo potem te pieniądze poszłyby gdzie indziej. Pewnie w rzeczy niezwiązane ze wstydem, a może związane z jakimś innym wstydem. Jeśli nie ten wstyd przed byciem starą babą, związany z wiekiem kobiet, to przecież zawsze można jakiś inny wstyd wygenerować społecznie i na nim zarabiać.

I to jest ciekawe: gdyby wróciły stare baby, to co by było? Stara baba to nie jest opis wieku, tylko taki straszak. To jest kobieta, która przestała się podobać, przestała być miła, przestała przepraszać, mówi za głośno, wie za dużo, już jej nie zależy. Wręcz wiedźma. Takie wiedźmy palono na stosie. Właśnie stare baby były palone na stosie za to, że były nieposłuszne i nie wpasowywały się w system, patriarchalny w dużej mierze. I przez wieki to straszenie byciem starą babą i wykluczeniem też z powodu tego, że ktoś jest starą babą, było najskuteczniejszym kneblem do zapychania ust kobietom. Bo jak chcesz uciszyć pięćdziesięciolatkę, to powiedz jej, że wygląda na swój wiek. Nie musisz jej nigdzie zamykać. Nie musisz używać żadnej siły fizycznej. Wystarczy jej powiedzieć: „wyglądasz na swój wiek” albo „jesteś brzydka”, „jesteś starą babą”, „jesteś brzydką starą babą”. Myślę, że te słowa mają tak ogromną moc i na tak wiele kobiet nadal bardzo intensywnie potrafią zadziałać, że postawiła taką hipotezę, że wręcz jest to jedna z przyczyn, dlaczego kobiet jest mniej w polityce i w różnych takich spektakularnych miejscach. Dlaczego kobiet jest mniej? Bo one mają po prostu zakneblowane usta lękiem przed byciem starą babą.

I gdyby ten straszak przestał działać, nagle miałybyśmy całe pokolenia kobiet, które nie znikają po czterdziestce czy po pięćdziesiątce. Nie wygładzają się, nie zmiękczają, nie ustępują miejsca młodszym – zostają i mówią głośno, co myślą. Są obecne. Nie ukrywają się nigdzie. To by zmieniło wszystko, co opiera się na tym, że same kobiety schodzą ze sceny – media, polityka, kultura, związki. Wyobraź sobie debatę publiczną, w której połowa głosów należy do kobiet, które już nie muszą być ładne, żeby je słuchano. Wyobraź sobie debatę publiczną, gdzie połowa osób to kobiety np. po czterdziestce, po pięćdziesiątce, po sześćdziesiątce. I wyobraź sobie, że te kobiety mówią swoim własnym głosem, a nie powtarzają tego, co im narzucili jacyś faceci. To ogromnie wpłynęłoby też na młode kobiety, bo teraz dziewczyna w wieku 25 lat już planuje, uczy się, jak nie zostać starą babą. I całe życie funkcjonuje z takim tykającym zegarem. Kobiety wiecznie nie mają czasu. Już jest za mało czasu. Za mało czasu na to, by dobrze wyglądać. Za mało czasu na to, by urodzić dzieci. Za mało czasu na to, by spotkać miłość swego życia. I za mało czasu w ogóle na wszystko. Za mało czasu, by spełniać marzenia. Za mało czasu, by dobrze zarabiać. Za mało czasu, by podróżować. Za mało czasu, by się przeprowadzić może w jakieś lepsze miejsce. Za mało czasu, by poprawić komfort swego życia. Za mało czasu, by zacząć głośno mówić to, co myślimy. A za mało czasu jest między innymi dlatego, że część życia poświęcamy na walkę z czasem.

I zobaczcie, że gdyby taka młoda dziewczyna – ta 25-latka – zobaczyła, że na końcu drogi nie czeka potwór, tylko po prostu starsza wersja jej samej, z wolnymi rękami, z większym doświadczeniem, z większą mądrością, nadal piękna przecież, to zamiast myśleć o upływającym czasie, o czyhającej przyszłości, zajęłaby się swoim życiem, na luzie. Po prostu by żyła, wybierając to, co jest realnie dla niej ważne. To by powodowało mniej desperackich decyzji w wieku 30 lat, mniej tolerowania byle czego, bo czas ucieka, mniej wyścigu, mniej jakiegoś takiego konkurowania z innymi. I paradoksalnie kobiety, które nie boją się starości, starzeją się wolniej w swojej głowie. Myślę, że na ciele też. Bo nie marnują swoich lat na przeżywanie lęku i stresu związanego z czyhającą starością. Żeby dobrze korzystać z czasu, to myślę, że my musimy zaakceptować, że on upływa. Bo dopiero wtedy mamy szansę skoncentrować się na tym, co jest dla nas ważne. Żeby dobrze korzystać z czasu, musimy też mieć świadomość, że nie mamy jego nielimitowanej ilości, więc poświęcanie jakichś godzin, miesięcy, lat na walkę z czasem, kiedy naprawdę są ważniejsze rzeczy, to takie walenie głową w ścianę.

Myślę, że większość osób, która słucha tego odcinka podcastu „Pokój w głowie”, ma w sobie już naprawdę ogromną dawkę wiedzy i samoświadomości. Pewnie przeszliście, przeszłyście już bardzo długą drogę i porozkminiałyście na lewo i prawo wszelkie opcje tematów dotyczących bliskich relacji i Waszego funkcjonowania w tych bliskich relacjach. I myślę też, że większość osób, która do tego momentu już dobrnęła i słucha tego odcinka podcastu, miała w swoim życiu historię ignorowania czerwonych flag. Prawda? Większość osób jednak jest po jakichś relacjach „mariuszowych”. Mariusz to postać tego podcastu. Jeśli chcesz się dowiedzieć, kim jest Mariusz, to możesz sobie na przykład posłuchać odcinka 37. albo zacznij podcast „Pokój w głowie” po prostu od samego początku. Właśnie, większość ma już te „mariuszowe” relacje za sobą i to mogą być związki, mogą to być nawet i małżeństwa teoretycznie takie „mariuszowe” albo mogą być takie situationshipy po prostu, że ja się angażuję w relacje, ale ten ktoś potem się okazuje, że właściwie to mnie nie chce, nie chciał, a może trochę dawał znaki, że chce i ja się w to wkręciłam. Te relacje mogą być jakby na różnym poziomie zaawansowania, ale efekt emocjonalny jest dla nas dosyć podobny, czyli po prostu jesteś Różą.

A są różne odmiany Róż – o tym też pamiętajmy. Róża też jest bohaterką tego podcastu. I już był kiedyś taki odcinek o różnych odmianach Róż, ale ja dzisiaj chciałabym te odmiany Róż podzielić trochę inaczej, jakby na bazie innych kryteriów. Bo myślę, że każda Róża ma przede wszystkim jakiś ślad, przynajmniej jakiś rys, jakąś bardzo głęboko zakopaną myśl o tym, że nie zasługuje na miłość. To wynika oczywiście z dzieciństwa – z jakichś doświadczeń z dzieciństwa, z tego, co się wydarzyło albo się nie wydarzyło. I nawet jeżeli wierzysz w siebie, uważasz się za wartościową, silną kobietę, ale relacje Ci w ogóle nie wychodzą, to pewnie gdzieś tam ten ślad niezasługiwania jest. Może to nie jest silne przekonanie, ale ono może się przewijać po prostu w Twoich myślach, w jakichś takich kryzysowych i ważnych relacyjnie sytuacjach. I jeżeli nam się pojawia takie przekonanie – przynajmniej od czasu do czasu – o niezasługiwaniu na miłość, to ono generuje różne rodzaje naszych zachowań.

I możemy iść w kierunku takim, że zakładamy, że on i tak mnie nie pokocha, więc nawet nie próbuję się angażować w relacje, nic w tym kierunku nie robię albo buduję jakieś płytkie relacje i tam nie doszukuję się jakiejś głębszej więzi. I to jest opcja pierwsza – wierzę, że on i tak mnie nie pokocha. Chociaż to już wtedy raczej nie będzie rys niezasługiwania na miłość, tylko głębokie przekonanie o niezasługiwaniu na miłość. Czyli po prostu, budując relację, próbuję jakoś obejść to, że on mnie nie pokocha. Chcę, żeby ta relacja trzymała się na bazie jakichś innych kryteriów niż jego miłość do mnie.

Opcja numer dwa, czyli generowana przez przekonanie o niezasługiwaniu, to pokocha mnie, ale tylko do momentu, aż się zorientuję, jaka naprawdę jestem beznadziejna. Czyli on, póki będziesz świetnie odgrywała rolę fantastycznej partnerki, to będzie Cię kochał. Jak się połapie, że jednak nie jesteś taka fantastyczna, to Cię natychmiast odrzuci. Więc Ty musisz po prostu się bardzo, bardzo starać, odgrywać rolę, stawać na rzęsach i scentralizować tak naprawdę tego faceta. Uczynić go bardzo ważnym, żeby nie zorientował się, jaka jesteś beznadziejna. Według Twoich głębokich przekonań, bo racjonalnie wcale tak nie musisz myśleć.

I opcja trzecia, generowana przez przekonanie o niezasługiwaniu, to jest taka, że pokocha mnie, ale tylko dlatego, że jest tak ślepy i głupi, że myli moją beznadziejność z czymś fajnym. Po prostu on mnie kocha taką, jaka jestem i to źle o nim świadczy, bo ja jestem według mnie beznadziejna i nie zasługuję. Czyli coś z nim jest „nie halo”, że pokochał taką osobę. I to oczywiście ta opcja bardzo też sprzyja deprecjonowaniu takich potencjalnie dobrych relacji, deprecjonowaniu ludzi, którym na nas zależy, odczuwaniu też tak naprawdę jakiejś złości, niepokoju, wręcz obrzydzenia wobec takiej osoby, bo skoro on mnie kocha taką beznadziejną, to jak beznadziejny musi być on, i oczywiście generuje sabotowanie relacji. Sabotowanie relacji. Na tym dzisiaj właśnie chciałabym się skoncentrować – na takim nieświadomym sabotowaniu relacji.

Wracając do dzisiejszego tematu, czyli dyskomfortu. Zrobiłam takie dwie ankiety na Instagramie. W pierwszej z nich zapytałam: „czy masz tak, że wraz ze wzrostem Twojej samoświadomości emocjonalnej i kontaktu z ciałem, jednocześnie maleje Twoja tolerancja na niewygodne ubrania, niewygodne buty, śmieciową żywność?”. I 85 proc. osób odpowiadających udzieliło odpowiedzi: „tak, właśnie to czuję”. 14 proc. odpowiedziało: „nie zauważyłam tej zależności”. A 1 proc. osób zaznaczył, że brak im samoświadomości. I potem było drugie pytanie o szpilki: „A jaka jest Twoja subiektywna opinia na temat butów szpilek?”. I 71 proc. odpowiedziało: „strasznie niewygodne – nie noszę”. 22 proc. odpowiedziało: „niewygodne, ale noszę, bo ładne”. A 8 proc. odpowiedziało: „uważam, że to wygodne buty”. Jak powszechnie wiadomo – wystarczy wpisać w Google zresztą – szpilki nie są dobre dla naszego zdrowia. To znaczy, nie chodzi mi teraz o okazjonalnie założone szpilki, tylko o regularnie noszone szpilki. One nie są dobre dla naszego zdrowia z bardzo różnych względów i to nie tylko dla stóp, ale dla całej postawy – kręgosłupa, nóg i w ogóle ciała. Ale nie o tym chciałam dzisiaj rozmawiać.

Chciałam dzisiaj poruszyć temat dominacji ubrania czy butów nad naszym ciałem, nad nami. Bo zauważcie, że jeżeli wkładamy stopę w taki sztywny but – na przykład w szpilkę, która ma zupełnie inny kształt, wymusza takie ułożenie stopy, które totalnie odbiega od tego, jak ta stopa naturalnie jest ułożona – to ja bym powiedziała, że ten but dominuje nad naszą stopą, w rezultacie też nad całą podstawą ciała. Dominuje. Ta stopa musi się wpasować. To jest może mniej drastyczne niż to przymierzanie pantofelków w „Kopciuszku”, gdzie siostry musiały sobie uciąć palce i piętę, ale zasada jest podobna. Stopa dopasowuje się do kształtu buta i to jeszcze w sposób niezgodny z jej anatomią, a nawet na dłuższą metę szkodliwy. Gdyby też popatrzeć na resztę ciała, to możemy mieć różne rodzaje ubrań. I wiele ubrań też tak naprawdę dominuje nad naszym ciałem. Bo jak mamy coś obcisłego czy mamy takie spodnie np. z rozporkiem i guzikiem, to może być tak, że one o jakiejś porze dnia będą okej, a o innej porze dnia będą już nam ten brzuch ściskać. Czyli wtedy musimy się dopasować do ubrania. Już nie mówiąc o różnych takich eleganckich ciuchach, które w ogóle nie są elastyczne. Albo jeszcze wręcz zrobione z tkanin, które powodują np. pocenie się i nieodparowywanie tej wody z ciała. Może nie powodują pocenia, tylko właśnie utrudniają odparowywanie wody, potu, z naszego ciała.

I my tak naprawdę, właśnie zakładając te ciuchy i takie buty, które nad nami dominują, które wymuszają jakieś ułożenie naszego ciała i jakiś kształt naszego ciała, centralizujemy wygląd. Wygląd jest ważniejszy wtedy niż nasz komfort i jest nawet czasem ważniejszy niż nasze zdrowie. Kiedy prawdopodobnie większość osób, postępujących ze swym ciałem właśnie tak, nie powiedziałaby, że wygląd w ich systemie wartości jest wyżej niż zdrowie. Ale jednak czasem funkcjonujemy odwrotnie, niż by to wynikało z naszego systemu wartości, czyli wpychamy się w jakąś sztywną ramę, w jakieś ciasne buty albo wręcz właśnie szpilki dla wyglądu. I pytanie, na ile ten wygląd jest dla nas, a na ile jest dla innych ludzi, żeby innym miło się na nas patrzyło i żeby inni nas źle nie ocenili.

I gdyby tak na chwilę skoncentrować się na stopach. Na podeszwach naszych stóp znajdują się dziesiątki tysięcy receptorów czuciowych i zakończeń nerwowych. Ewolucyjnie, obok dłoni i twarzy, stopy to nasz najbardziej czuły radar. Dlaczego? Ponieważ przez setki tysięcy lat to stopy były jedynym łącznikiem naszego układu nerwowego z rzeczywistością. My stopami cały czas dotykamy otaczającego świata, a rękami od czasu do czasu. Kiedy wybieramy, że coś trzymamy, to dotykamy. Natomiast na stopach stoimy, jeżeli gdzieś idziemy oczywiście. One nam zapewniają stały kontakt ze światem zewnętrznym. I zadaniem tych naszych stóp tak naprawdę jest czytanie podłoża. Kiedy idziesz boso albo w bucie barefoot, to tysiące receptorów wysyłają do Twego mózgu nieustanny, gęsty strumień informacji – np. tu jest stabilnie, tu jest miękko, tu musimy przenieść ciężar ciała, żeby było bezpiecznie, tutaj się kończy schodek, jak przesuniesz stopę, to możesz spaść itd. Z psychologicznego punktu widzenia ten strumień danych to podstawa czegoś, co nazywamy propriocepcją, czyli czuciem głębokim oraz uziemieniem. I kiedy Twój mózg dokładnie czuje ziemię, to Twój układ nerwowy dostaje sygnał: kontroluję sytuację, stoję stabilnie, jestem bezpieczna. I na tym biologicznym fundamencie buduje się nasze psychiczne poczucie pewności siebie, stabilności, osadzenia w rzeczywistości. To nam po prostu daje spokój – spokój naszego układu nerwowego. Nie bez powodu mówi się o takiej silnej i stabilnej osobie, że stoi mocno na własnych nogach.