I teraz pytanie: dlaczego wyolbrzymiamy przeprosiny toksycznych ludzi? Otóż wyolbrzymiamy, bo jesteśmy głodne potwierdzenia naszej wartości. Po krzywdzie pojawia się emocjonalna luka. Emocjonalna luka, czyli taka pustka po doświadczeniu krzywdy. Bo kiedy ktoś nas rani, ignoruje nasze potrzeby, manipuluje nami, w naszym wnętrzu powstaje tak jakby puste miejsce. I to jest taka luka między tym, czego potrzebowałyśmy – między naszymi potrzebami, czyli potrzebą bezpieczeństwa, uznania, bliskości – a tym, co faktycznie otrzymałyśmy. I ta luka to jest też taki stan zwiększonej wrażliwości. Sprawia, że jesteśmy bardziej podatne na bodźce zewnętrzne, które mogą ją wypełnić. Nawet jeśli pochodzą od osoby, która nas rani. Dlatego zawsze powtarzam, że jeżeli chcesz coś odpuścić w życiu, to nie możesz zostać z pustką w zamian. I tutaj, jeżeli Ty zostaniesz z pustką, to prawdopodobnie taki Mariusz z powrotem wskoczy na swoje miejsce, mówiąc „przepraszam”.

Kolejna rzecz, z powodu której wyolbrzymiamy przeprosiny toksycznych ludzi, to jest to, że w toksycznych relacjach „przepraszam” to często jedyny moment czułości – dokładnie takiej, jakiej potrzebujemy, czyli pełnego ciepła, bez takiej drzazgi w tym tkwiącej, powodującej niepokój. Być może ten człowiek w tym momencie jest bardziej dla nas niż zwykle. I jest dokładnie taki, jakiego my chcemy. I oczywiście wydaje nam się wtedy, że tak już będzie „forever”. Te przeprosiny stają się taką nagrodą po okresie napięcia, więc mózg zaczyna je traktować jako coś wyjątkowego i cennego. A pamiętajcie, że nagrody bardzo mocno wzmacniają nasze zachowania. I to jest takie biologiczne, behawioralne, że nagroda za wysiłek powoduje, że my chętniej będziemy już ten wysiłek w przyszłości podejmować. I to taki element cyklu przemocy. Wybuch – skrucha – miód – znowu wybuch.

Kolejna ważna rzecz – mylimy słowo „przepraszam” ze skruchą. A skruchę z kolei mylimy z autorefleksją, obietnicą zmiany, czyli taką realną zapowiedzią zmiany. Tak naprawdę wiele osób przeprasza, bo chce uspokoić sytuację, chce, żebyś wreszcie przestała gadać o problemie albo żeby odzyskać kontrolę, a nie dlatego, że rozumieją, co zrobili i są gotowi cokolwiek zmienić. No i właśnie, my zakładamy, że to słowo „przepraszam” zapowiada zmianę. Ale większość osób jednak nie zmienia zachowania – szczególnie Mariusz. On nie zmienia swojego zachowania dlatego, że wypowiedział jakieś słowa. Zmiana zachodzi, gdy wykonujemy pracę i podejmujemy realne działania. Samo przeproszenie nie jest żadną pracą. To nie wymaga wysiłku, prawda? W porównaniu z dokonywaniem zmian w życiu, powiedzenie słowa „przepraszam”, choć nawet może wydawało się trudne i wymaga odwagi, to samo wypowiedzenie jednego słowa, to jest tak naprawdę minimalny wysiłek w porównaniu z dokonywaniem realnych zmian w życiu. To taki sygnał, ale nie dowód na cokolwiek. I wtedy jasna gwiazda, czyli słowo „przepraszam”, świeci tak jasno, że cała reszta układu tej osoby, w którym zupełnie nic się nie zmieniło, jest przyćmiona i schodzi na dalszy plan.

Zauważcie, że zdrowe przeprosiny mają swoją własną konstelację. Bo prawdziwe przeprosiny można poznać nie po słowie, ale po układzie zachowań po przeprosinach. Czyli w momencie przeprosin my w sumie jeszcze nie wiemy, czy cokolwiek nowego i dobrego się wydarzy, czy się nie wydarzy. Otóż żeby zaszła zmiana, to wymaga to zrozumienia, co dokładnie się zrobiło, wymaga uznania konsekwencji, wzięcia odpowiedzialności za to, co się zrobiło, zadośćuczynienia i zmiany na stałe. Zachowania w czasie. Jeśli tych elementów nie ma, „przepraszam” jest tylko dźwiękiem, błyskiem, sygnałem uspokajającym, oślepiającym, ale nie ma nic wspólnego z miłością, ani dojrzałością.

Teraz jeszcze chciałabym wrócić do tego, że mylimy słowo „przepraszam” ze skruchą i autorefleksją. Bo „przepraszam” to jest tylko słowo i, tak jak wspomniałam wcześniej, jest ono wypowiedziane u wielu osób po prostu automatycznie, żeby zakończyć konflikt, żeby Cię uciszyć, uspokoić, uniknąć konsekwencji. Zupełnie nie musi oznaczać niczego głębszego. Natomiast skrucha to jest już emocja. Jeżeli ktoś czuje skruchę, to może być ona szczera. Ale skrucha sama w sobie nie zmienia zachowania. Ktoś może być poruszony, smutny, może mieć wyrzuty sumienia – i to mogą być jego realne odczucia, ale to nadal nie jest zapowiedź, dowód na to, że zajdzie jakaś zmiana. Bo przecież jak te emocje mu opadną, tak jak opadają motyle w brzuchu, to również emocja zwana skruchą może opaść. I co? I wszystko wróci do normy. Natomiast to, co jest konieczne, żeby zaszła trwała zmiana, to autorefleksja, czyli proces myślowy i też odpowiedzialność za to, co się zrobiło. To moment, w którym ta osoba, która nas skrzywdziła, umie powiedzieć: „widzę, co zrobiłem”, „rozumiem, dlaczego to było krzywdzące”, „rozumiem też już, dlaczego to zrobiłem”, „czego nie wiedziałem, a teraz już wiem”, „i nie wiedziałem, więc to zrobiłem, a teraz wiem, więc bym nie zrobił”, „wiem, co muszę w sobie zmienić i co muszę zmienić w swoich działaniach, zachowaniach”.

Autorefleksja jest podstawą zmiany. Zmiana jest podstawą bezpieczeństwa. I oczywiście ta autorefleksja też musi pociągnąć za sobą realne działania. W relacjach, w których ktoś nas często rani, często traktujemy „przepraszam” jak skruchę, skruchę traktujemy jak dowód zmiany, ale ani jedno, ani drugie nie jest zmianą. Zmianę pokazują tylko nowe zachowania, a nie nowe słowa. Albo może i nie nowe słowa, tylko czasami w kółko powtarzane piękne słowa. Te magiczne słowa – tak jesteśmy uczeni, że to są magiczne słowa. Prawda jednak jest taka, że magiczne słowa są magiczne, gdy są kompatybilne z czyimś zachowaniem. Natomiast można je sobie w dupę wsadzić, jeżeli nie mają odzwierciedlenia w działaniu człowieka, który je wypowiada. I zauważcie, że takie „przepraszam” Mariusza może nas oślepić. Jakieś inne, podobne do „przepraszam” gesty, też mogą nas zaślepić i przesłonić całą resztę jego zachowań. My całej tej reszty zachowań też nie łączymy w całość. Nie widzimy tego Mariusza całościowo, tylko widzimy jakieś jego wyrywki – oczywiście te najlepsze.